Giresun ili Dereli ilçesi Akkaya köyü ile Tirebolu ilçesi Sekü köyünde bulunan bazı taşınmazların, 22/8/2020 tarihinde meydana gelen sel ve heyelan afetleri sonrasında konut yapılmasına elverişli alanı olmayan hak sahipleri için yeni yerleşim alanı oluşturulması amacıyla acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, birbirine karışan iki grubu aynı dosyada buluşturur: kamulaştırılan taşınmazın maliki ve yeni konut bekleyen afetzede hak sahibi. Bu iki konumun hakları ve izleyecekleri yol tamamen farklıdır.
Birinci Grup: Kamulaştırılan Taşınmazın Maliki
Yeni yerleşim alanı için arazisi kamulaştırılan kişi, afetten zarar görmemiş olsa bile mülkiyetini kaybeder. Bu kişi bakımından süreç, bedelin gerçek değeri yansıtıp yansıtmadığı üzerinde yoğunlaşır. Afet sonrası dönemde bölgedeki emsal fiyatların dalgalanması, değer tespitini tartışmalı hale getirir. Malikin, afetten önceki döneme ait satış ve kira verilerini de dosyaya sunması, tek yönlü emsal değerlendirmesini dengeler.
İkinci Grup: Konut Bekleyen Hak Sahibi
Afet nedeniyle konutu yıkılan veya oturulamaz hale gelen kişi için kritik başlık, hak sahipliği statüsünün tanınmasıdır. Bu statü; hasar tespit sonucu, taşınmazdaki mülkiyet veya zilyetlik durumu ve başvurunun süresinde yapılmış olması gibi ölçütlere bağlıdır. Hak sahipliği başvurusunun reddi ya da eksik kabulü, tek başına sonuç doğuran bir idari işlemdir ve süresi içinde itiraza konu edilebilir.
Hak Sahipliği Dosyasında Toplanacaklar
- Hasar tespit tutanağı ve varsa itiraz sonucu düzenlenen ikinci tutanak
- Tapu kaydı; tapusuz kullanım varsa zilyetliği gösteren vergi, abonelik ve muhtarlık kayıtları
- Afet tarihinde konutta fiilen oturulduğunu gösteren adres kaydı
- Mirasçılık söz konusuysa veraset belgesi ve paydaşların durumu
- Başvuru ve tebligat tarihlerini gösteren belgeler
Paylı Mülkiyet ve Miras Sorunu
Kırsal alanda taşınmazlar sıklıkla mirasçılar arasında paylı durumdadır. Hem kamulaştırma bedelinin paylaştırılmasında hem de hak sahipliğinin belirlenmesinde bu yapı sorun üretir. Paydaşlardan birinin başvurusu diğerleri adına sonuç doğurmayabilir; her paydaşın kendi konumunu ayrıca değerlendirmesi gerekir. Bedelin bankaya yatırılması halinde, payı oranında çekim yapılabilmesi için tapu kaydının güncel olması önem taşır.
İki Süreci Aynı Anda Yürütmek
- Kamulaştırma kararının hukuka uygunluğuna yönelik itiraz ile bedele yönelik talebi ayrı ayrı planlayın.
- Hak sahipliği işlemine karşı yapılacak başvurunun süresini, kamulaştırma sürecinden bağımsız takip edin.
- Afet nedeniyle uğranılan zararlara ilişkin talepleri, konut tahsisi sürecinden ayrı değerlendirin.
- Tebliğ tarihlerini tek bir takvimde toplayın; bu dosyalarda en sık kayıp süre kaybıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Afet dosyalarında her ailenin belge durumu farklı olduğundan, başvuru öncesinde mevcut evrakın bütünüyle gözden geçirilmesi gerekir.