Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları için her yıl yayımlanan genel yatırım ve finansman programı kararları; yatırım tavanlarını, istihdam sınırlarını, borçlanma ve tasarruf tedbirlerini belirler. 4620 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı da 2022 yılına ait programı tespit eden bu nitelikte bir düzenlemedir. Bu kararların hukuki önemi, kurum içi bir yönerge gibi görünmelerine rağmen personel ve sözleşme ilişkileri üzerinde somut etki doğurmalarıdır.
Program Kararının Personel Üzerindeki Yansımaları
Yıllık programlarda genellikle yıl içinde alınabilecek personel sayısına, açıktan atama izinlerine ve mevcut kadroların kullanımına dair sınırlar yer alır. Uygulamada uyuşmazlıklar, kuruma alınması beklenen kişinin ataması yapılmadığında ya da sözleşme yenilenmediğinde doğar. Bu hâllerde dava konusu edilecek olan çoğunlukla programın kendisi değil, programa dayanılarak tesis edilen bireysel işlemdir.
Düzenleyici İşleme Karşı Dava Açmanın İki Yolu
- Doğrudan iptal davası: Düzenlemenin yayımı üzerine, süresi içinde ve menfaat ilişkisi gösterilerek açılır.
- Uygulama işlemiyle birlikte dava: Düzenleyici işlem yayımlandığında dava açılmamış olsa bile, ona dayanılarak tesis edilen bireysel işlemle birlikte düzenlemenin de dava konusu edilmesi mümkündür. İdari Yargılama Usulü Kanunu bu imkânı ayrıca düzenler.
İkinci yol, süresi kaçırılmış düzenlemeler bakımından pratikte belirleyicidir; ancak dilekçede her iki işlemin de açıkça hedef gösterilmesi gerekir.
Menfaat İhlalinin Somutlaştırılması
Genel nitelikli bir programa karşı dava açan kişinin, düzenlemeden kişisel, güncel ve meşru bir menfaatinin etkilendiğini göstermesi beklenir. Soyut biçimde kamu yararına aykırılık ileri sürmek çoğu zaman yeterli görülmez. Somutlaştırma için kadro durumu, sözleşme geçmişi, yapılmış başvurular ve idarenin cevabı gibi belgeler kullanılır.
KİT Rejiminin Kendine Özgü Yapısı
- Teşebbüslerin kuruluş ve işleyişi kendi mevzuatı ile genel düzenlemelerin kesişiminde yürür.
- Personelin statüsü memur, sözleşmeli veya işçi olabilir; uyuşmazlığın görüleceği yargı kolu buna göre değişir.
- İşçi statüsündeki personel bakımından iş mahkemeleri, memur ve sözleşmeli personelin idari statüsünden doğan uyuşmazlıklarda ise idari yargı gündeme gelir.
Yargı kolunun yanlış seçilmesi, görev yönünden ret kararına ve zaman kaybına yol açar. Bu nedenle statü tespiti, dilekçe yazılmadan önceki ilk adımdır.
Yıl Değişiminin Yarattığı Zorluk
Program kararları yıllık olduğundan, dava sürerken izleyen yılın kararı yayımlanabilir. Bu durumda dava konusu düzenlemenin yürürlükten kalkması ve konusuz kalma tartışması gündeme gelir. Devam eden bir menfaat ihlali varsa, yeni yıl kararına karşı da süresi içinde ayrıca dava açılması gerekebilir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi göstermek amacıyla verilmiştir. Yıllık program kararlarının etkisi kişinin statüsüne göre değiştiğinden, sözleşme ve kadro belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.