Kamu yapım işlerinde işin sözleşmeye ve projeye uygun yürütülüp yürütülmediği, kontrol teşkilatının tuttuğu kayıtlar üzerinden denetlenir. Bayındırlık işleri kontrol düzenlemesi de bu denetimin nasıl yapılacağını, hangi belgelerin tutulacağını ve sorumlulukların nasıl dağılacağını düzenler. Yüklenici ile idare arasındaki uyuşmazlıkların büyük çoğunluğu, sözleşmenin yorumundan değil, şantiyede tutulan ya da tutulmayan kayıtlardan doğar.
Kontrol Teşkilatının İşlevi
Kontrol teşkilatı, işin teknik olarak izlenmesinden, imalatların ölçülmesinden ve hakedişe esas verilerin doğrulanmasından sorumludur. Bu görev, yüklenicinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; iki taraflı bir denetim ilişkisi kurar. Kontrolün onay vermiş olması, gizli ayıplar bakımından yükleniciyi tümüyle kurtarmaz; buna karşılık kontrolün talimatıyla yapılan bir imalatın sonuçları da yalnızca yükleniciye yüklenemez.
Uyuşmazlıkta Belirleyici Olan Belgeler
- Yeşil defter ve metraj cetvelleri: imalat miktarının temel dayanağı
- Ataşman ve röleve tutanakları: sonradan görülemeyecek imalatların tek kanıtı
- Şantiye günlük defteri: hava koşulları, iş gücü ve duraklamaların kaydı
- Yazışma ve talimat defteri: iş artışı veya değişikliğinin kimden geldiğini gösterir
- Numune ve laboratuvar raporları: malzeme kalitesi tartışmasında esas alınır
Gizli İmalatlar: Sonradan Telafi Edilemeyen Alan
Temel, izolasyon, dolgu ve altyapı imalatları üzeri kapandıktan sonra yerinde incelenemez. Bu imalatlar için zamanında ataşman düzenlenmemişse, yıllar sonra açılan davada bilirkişi ancak dolaylı verilerle değerlendirme yapabilir ve sonuç çoğunlukla kaydı tutmayan taraf aleyhine gelişir. Bu nedenle imalat kapatılmadan önce ölçüm, fotoğraf ve karşılıklı imza alınması, hukuki açıdan en değerli koruma yöntemidir.
Hakediş İtirazında Usul
- Hakedişi imzalarken çekince koymadan imzalamak, itiraz hakkını zayıflatır; itirazınızı yazılı ve maddeleyerek belirtin.
- İtiraz konusu imalatın hangi poz ve metraja karşılık geldiğini açıkça gösterin.
- İş artışı veya proje değişikliği söz konusuysa, talimatın yazılı dayanağını dosyaya ekleyin.
- Süre uzatımı talebini gecikmenin ortaya çıktığı dönemde ileri sürün; iş bitiminde toplu talep genellikle kabul görmez.
- Kesin hesap aşamasında tüm çekincelerinizi tekrar edin; sessiz kalmak kabul olarak yorumlanabilir.
Kabul Aşaması ve Sonrası
Geçici kabul tutanağına yazılan eksik ve kusurlar ile bunların giderilme süresi, sonraki tartışmaların çerçevesini belirler. Kesin kabul sonrasında ortaya çıkan yapısal sorunlarda ise, kusurun gizli ayıp niteliğinde olup olmadığı ve ne zaman fark edildiği öne çıkar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; kamu yapım sözleşmelerinde uygulanacak hükümler sözleşmenin türüne ve eklerine göre değişir. Devam eden bir işte çekince veya itiraz hazırlıyorsanız, dosyanızı erken aşamada hukuki incelemeye açmanız daha güçlü bir konum sağlar.