Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar (Karar Sayısı: 4917), doğrudan bir hak veya yükümlülük yaratmaz; daha önce onaylanmış milletlerarası anlaşmaların hangi tarihte hüküm doğurmaya başladığını resmen belirler. Görünüşte teknik olan bu tespit, uygulamada bir uyuşmazlığa hangi kuralın uygulanacağını belirlediği için son derece önemlidir.
Onay, Yayım ve Yürürlük Üç Ayrı Aşamadır
Bir anlaşmanın imzalanmış olması tek başına yeterli değildir. İç hukukta uygun bulma ve onay işlemleri tamamlanır, Resmî Gazete'de yayımlanır ve son olarak anlaşmanın kendi hükümlerine göre yürürlük tarihi doğar. Çoğu anlaşma, tarafların birbirine yaptığı bildirimin ardından belirli bir sürenin geçmesiyle yürürlüğe girer; bu nedenle yayım tarihi ile yürürlük tarihi arasında aylar olabilir.
Anayasal Konum ve Pratik Sonucu
Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Bu konum, uygulayıcı bakımından iki somut sonuç doğurur: birincisi, anlaşma hükmü doğrudan uyuşmazlığa uygulanabilir; ikincisi, temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalarla kanunların çatışması hâlinde anlaşma hükmü esas alınır. Ancak bunun ön koşulu, anlaşmanın o tarihte gerçekten yürürlükte olmasıdır.
Yürürlük Tarihinin Belirleyici Olduğu Tipik Durumlar
- Karşılıklı adli yardımlaşma ve tebligat taleplerinde hangi rejimin uygulanacağı.
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında ilgili vergilendirme döneminin kapsama girip girmediği.
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında yurt dışı hizmet sürelerinin birleştirilmesi.
- Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizinde uygulanacak usul.
Dilekçede Atıf Yaparken Dikkat Edilecekler
- Anlaşmanın tam adını, taraf devletleri ve Resmî Gazete yayım bilgisini birlikte yazın.
- Yürürlük tarihini ayrıca belirtin; onay tarihiyle karıştırmayın.
- Olayınızın tarihinin yürürlük tarihinden sonra olduğunu açıkça gösterin.
- Anlaşmanın uygulama alanını sınırlayan çekince ve beyanların bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Anlaşma metninin resmî Türkçe çevirisini esas alın.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Milletlerarası anlaşmaların uygulama alanı, çekinceler ve karşılıklılık koşulu nedeniyle dosyadan dosyaya değişebildiğinden, sınır aşan nitelikteki işlerinizde metnin tamamının incelenmesi gerekir.