Bazı kanunlarda değişiklik yapılması ve vakıflara vergi muafiyeti tanınması hakkındaki 4962 sayılı Kanun, vakıflar bakımından iki aşamalı bir sürecin çerçevesini oluşturur: muafiyetin kazanılması ve kazanıldıktan sonra korunması. Uygulamada dosyaların çoğu ilk aşamayı geçtikten sonra ikinci aşamada zorlanır.
Muafiyet kendiliğinden doğmaz
Vergi muafiyeti, vakfın kuruluş amacının kamuya yararlı görülmesiyle kendiliğinden kazanılan bir statü değildir; belirli koşulların sağlandığının tespiti ve buna bağlı bir karar gerekir. Bu nedenle senedinde kamu yararına faaliyet ifadesi bulunan her vakıf muafiyetten yararlanamaz. Başvuru öncesinde vakfın gelir yapısı, faaliyet hacmi ve harcamalarının amaca yönelme oranı gözden geçirilmelidir.
Başvuru dosyasında aranan bütünlük
- Vakıf senedi ve varsa senet değişikliklerinin onaylı örnekleri
- Son yıllara ait bilanço, gelir tablosu ve faaliyet raporları
- Amaca yönelik harcamaların ayrıştırıldığı ayrıntılı döküm
- Yönetim ve idame giderlerinin toplam içindeki payını gösteren tablo
- Sürekli ve düzenli faaliyeti kanıtlayan belgeler
Dosyanın zayıf halkası genellikle harcamaların amaca yönelik olup olmadığının belgelenememesidir; muhasebe kayıtları bu ayrımı yapacak şekilde kurgulanmamışsa, sonradan hazırlanan tablolar ikna edici olmaz.
Muafiyet sonrası: statünün korunması
Muafiyet, verildiği anda dondurulan bir hak değildir. Vakfın faaliyet yapısındaki değişiklikler, iktisadi işletme kurulması, gelirlerin amaç dışına yönelmesi veya yönetim giderlerinin olağandışı artması gibi durumlar statüyü tartışmalı hale getirebilir. Yıllık olarak yapılacak bir iç kontrol, denetim sırasında sürprizle karşılaşmayı önler.
Geri alma halinde ne olur
Muafiyetin kaldırılması yalnızca ileriye dönük bir statü kaybı değildir; geçmiş dönemler bakımından da vergisel sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle geri alma yönünde bir işlem tesis edildiğinde, hem işlemin kendisine karşı süresinde dava açılması hem de geçmiş dönem tarhiyatlarına karşı ayrı bir savunma hattı kurulması gerekir. İki hattın birbirini desteklemesi, tek bir dilekçeyle idare edilemeyecek kadar farklı usullere tabidir.
Bağışçıya etkisi
Muafiyet statüsü, vakfa yapılan bağışların bağışçı açısından indirime konu edilmesi bakımından da önem taşır. Statüdeki değişiklik, bağışçıların geçmiş beyanlarını dahi etkileyebileceğinden, değişikliğin bağışçılara zamanında bildirilmesi kurumsal bir sorumluluktur.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; vakfınızın gelir yapısı ve faaliyet alanı sonucu değiştireceğinden, başvuru veya denetim öncesinde mali ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.