5289 sayılı Kanun, memur ve diğer kamu görevlilerine bir derece verilmesini düzenlemiştir. Kısa ve teknik görünen bu düzenleme, uygulamada uzun soluklu tartışmalar üretmiştir; çünkü verilen derecenin kimlere ve nasıl uygulanacağı, intibakın hangi tarihten geçerli sayılacağı ve emeklilik hesabına nasıl yansıyacağı her kurumda aynı biçimde ele alınmamıştır.
Derece İlerlemesinin Somut Karşılığı
Bir derece verilmesi, sadece kâğıt üzerindeki bir rakam değişikliği değildir. Derece; gösterge ve ek gösterge üzerinden aylığı, aylığın hesabına bağlı bazı ödemeleri ve emeklilik keseneğine esas tutarları etkileyebilir. Bu nedenle intibak işleminin doğru yapılıp yapılmadığı, hem çalışma dönemi hem de emeklilik dönemi bakımından sonuç doğurur.
Kapsam Tartışması
Uygulamada en çok sorulan soru, belirli bir görev veya statüde çalışanın bu düzenlemeden yararlanıp yararlanamadığıdır. Bu soruya genel bir cevap vermek mümkün değildir; cevap, kişinin ilgili dönemde hangi kanuna tabi olarak, hangi kadro ve unvanla çalıştığına bağlıdır. Bu nedenle değerlendirme şu üç belge üzerinden yapılır: atama ve intibak kararları, hizmet belgesi ve emeklilik hizmet dökümü.
İntibak Hatasını Fark Etmenin Yolları
- Hizmet belgesinde derece ve kademe ilerlemelerinin yıl yıl izlenmesi
- Aynı yıl göreve başlamış ve benzer hizmeti bulunan meslektaşlarla kıyaslama
- Askerlik, yüksek öğrenim ve önceki hizmetlerin değerlendirilip değerlendirilmediğinin kontrolü
- Emeklilik sonrası aylık hesabında esas alınan derece ve ek göstergenin sorgulanması
- Kuruma yazılı başvuruyla intibak dökümünün istenmesi
Başvuru ve Süre
İntibakın düzeltilmesi talebi kuruma yazılı olarak iletilir. Talep reddedilirse veya cevapsız kalırsa yargı yolu gündeme gelir ve süre bu andan işlemeye başlar. Geçmişe yönelik mali sonuçlar bakımından ise ayrıca zamanaşımı sınırları söz konusudur; bu nedenle hatanın fark edilmesiyle başvuru arasındaki süreyi uzatmamak gerekir. Emekli olmuş kişiler bakımından da başvuru imkânı kural olarak devam eder; ancak istenebilecek geriye dönük fark, başvuru tarihine bağlı olarak sınırlanabilir.
Emeklilik Aylığına Yansıma
Aylık bağlandıktan sonra derece düzeltmesi yapıldığında, aylığın yeniden hesaplanması talebi ayrı bir işlem olarak istenir. Bu nedenle intibak düzeltmesi kararı elde edildiğinde iş bitmiş sayılmaz; kararın aylık hesabına yansıtılması için ilgili kuruma ayrıca başvurulması ve bu başvurunun kaydedilmesi gerekir.
Bu rehber genel bilgi sunar. Derece ve intibak hesapları kişinin hizmet geçmişine sıkı biçimde bağlı olduğundan, hizmet belgeniz üzerinden bir avukatla birlikte inceleme yapılması yerinde olacaktır.