Giresun ilinde 2020 yılı Ağustos ayında meydana gelen sel, su baskını ve heyelan afetleri nedeniyle zarar gören hak sahiplerine konut yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, uygulamada sık karşılaşılan bir soruyu gündeme getirir: taşınmazı acele kamulaştırma kararı kapsamına giren malikin elinde hangi seçenekler vardır? Bu rehber, sürecin malik gözünden akışını ele alır.
Acele Kamulaştırmayı Farklı Kılan Nedir
Olağan kamulaştırmada idare, önce kıymet takdiri yaptırır, malikle uzlaşma görüşmesi yapar ve anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. Acele kamulaştırmada ise idare, bedel tespiti tamamlanmadan taşınmaza el koyabilmesini sağlayan bir yola başvurur. Malik açısından pratik sonuç şudur: taşınmaza el konulması, bedelin belirlenmesinden önce gerçekleşebilir. Bu nedenle malikin hızlı hareket etmesi gerekir.
Sürecin Malik Açısından Akışı
- Acele kamulaştırma kararının yayımı
- İdarenin mahkemeden acele el koyma talebinde bulunması
- Mahkemece keşif yapılması ve bilirkişi incelemesi
- Belirlenen bedelin bankaya yatırılması ve el koymaya izin verilmesi
- Ardından yürüyen bedel tespiti ve tescil süreci
Keşif ve Bilirkişi Aşamasında Yapılması Gerekenler
Malikin sürece en etkili müdahale anı keşif aşamasıdır. Keşifte taşınmazın gerçek durumunu gösteren unsurların tutanağa geçmemesi, sonradan telafisi güç bir eksikliğe dönüşür. Bu aşamada gösterilmesi gereken unsurlar:
- Arazi üzerindeki yapı, kuyu, sera, ağıl gibi mütemmim cüzler
- Meyve veren ağaçların türü, yaşı ve sayısı
- Sulama imkânı, yol cephesi ve fiilî kullanım biçimi
- Taşınmazın bir bölümü kamulaştırılıyorsa kalan kısmın kullanılabilirliği
- Komşu parsellerdeki güncel satış örnekleri
Bedelin Yetersiz Bulunması Halinde
Bilirkişi raporuna itiraz, somut ve ölçülebilir gerekçelere dayanmalıdır. Raporun genel olarak düşük bulunduğunu belirtmek yerine; hangi kalemin hiç değerlendirilmediği, hangi verim veya birim fiyatın hangi kaynağa göre hatalı alındığı gösterilmelidir. Emsal satış bilgileri, tapu kayıtları ve ilgili kurumlardan alınacak resmî veriler bu itirazın omurgasını oluşturur.
Kalan Kısım ve Ek Talepler
Taşınmazın bir bölümünün kamulaştırılması, geri kalan kısmın ekonomik olarak kullanılamaz hale gelmesine yol açabilir. Bu durumda kalan kısma ilişkin talebin süresinde ve açıkça ileri sürülmesi gerekir; dosyada bu talep hiç dile getirilmemişse mahkemenin kendiliğinden değerlendirmesi beklenmemelidir. Aynı şekilde, el koyma ile bedelin ödenmesi arasında geçen sürede doğan zararlara ilişkin talepler de ayrıca kurgulanmalıdır.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Acele kamulaştırma dosyalarında süreler kısa ve aşamalar birbirine bağlı ilerlediğinden, tebligatı aldığınız anda taşınmaza ilişkin belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız önerilir.