154 kV Fevzipaşa–Gaziantep hattının yenilenmesi projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 543 sayılı Karar, mevcut bir enerji iletim hattının yenilenmesine dayanması yönüyle özellik taşır. Taşınmaz üzerinde daha önce kurulmuş bir kullanım ilişkisi bulunması, bedel tartışmasının seyrini değiştirir.
Mülkiyet Değil İrtifak: Ne Anlama Gelir
Enerji iletim hatlarında idare çoğu zaman taşınmazın mülkiyetini değil, direk yerleri ve hat güzergâhı için irtifak hakkı kamulaştırır. Bu durumda tapu malik adına kalır; ancak taşınmazın belirli bir bölümü üzerinde kalıcı kullanım kısıtı doğar. Malikin sıklıkla yanıldığı nokta, mülkiyetin devam etmesi nedeniyle önemli bir kayıp yaşamadığı düşüncesidir; oysa kısıt, taşınmazın imar ve tarımsal kullanım değerini kalıcı biçimde düşürebilir.
Yenileme Projelerine Özgü Tartışma
Hat daha önce de aynı güzergâhtan geçiyorsa, idare bedeli düşük tutmak yönünde savunma geliştirebilir. Buna karşılık şu hususlar ayrıca değerlendirilmelidir:
- Önceki dönemde usulüne uygun bir kamulaştırma yapılmış mı, yoksa fiilî kullanım mı söz konusu?
- Yeni proje direk sayısını, gerilim seviyesini veya koridor genişliğini artırıyor mu?
- Güzergâh kaydırılıyorsa daha önce etkilenmeyen kısımlar kapsama giriyor mu?
- Tapuda önceki döneme ait bir irtifak şerhi bulunuyor mu?
Kısıtın Değerlemeye Yansıması
İrtifak bedeli, taşınmazın değerinde meydana gelen azalma üzerinden hesaplanır. Direk yerinin fiilen işgal ettiği alan, hat altında oluşan yapı yasağı, tarımsal makine kullanımındaki zorluk ve güvenlik mesafeleri bu hesabın parçasıdır. Bilirkişi raporunda yalnızca metrekare üzerinden basit bir oran uygulanmışsa, itiraz dilekçesinde bu unsurların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Ürün ve Ağaç Zararı
Hat çalışmaları sırasında ekili ürünün, meyve ağaçlarının veya sulama tesisinin zarar görmesi ayrı bir talep konusudur ve kamulaştırma bedelinin içinde erimez. Zararın tespiti için çalışma başlamadan önce tarihli fotoğraf ve mümkünse tespit tutanağı hazırlanmalıdır; sonradan yapılan tespitlerde zararın eski hâli ispat edilemez.
Malik İçin Öncelik Sırası
- Tebliğ evrakını ve tebliğ tarihini eksiksiz saklayın.
- Tapu kaydındaki mevcut şerhleri inceleyin.
- Keşif gününe katılın, sınır ve direk yerlerini yerinde gösterin.
- Rapora itiraz süresini takvime işleyin.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; her taşınmazın konumu, vasfı ve hat ile ilişkisi farklıdır. İrtifak bedeline ilişkin dosyalarda teknik rapor belirleyici olduğundan, itiraz aşamasına geçmeden hukuki destek alınması tavsiye edilir.