3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununun kooperatiflerde uygulanmasına dair tebliğ, kooperatif ve üst kuruluşlarında görev alan yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile belirli görevlilerin mal bildirimi yükümlülüğünü açıklığa kavuşturur. Kooperatifler özel hukuk tüzel kişisi olsa da, ortakların ortak kaynağını yöneten kişilere kamusal nitelikte bir şeffaflık yükümlülüğü getirilmiştir.
Kimler Bildirimde Bulunur?
Yükümlülük, kural olarak kooperatifin yönetiminde ve denetiminde söz sahibi olan kişileri kapsar. Burada belirleyici olan unvan değil, fiilen kullanılan yetkidir. Göreve seçilme, görevin sona ermesi ve mal varlığında önemli değişiklik hâlleri bildirim gerektiren başlıca durumlardır. Bildirimin kime verileceği ve nasıl saklanacağı da usulün parçasıdır; yanlış mercie verilen bir bildirim yükümlülüğü yerine getirilmiş saymaz.
Bildirimin İçeriğinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve alacakların eksiksiz gösterilmesi
- Eş ve velayet altındaki çocuklara ait varlıkların atlanmaması
- Değer beyanlarının tutarlı ve belgeye dayalı olması
- Bildirim tarihinin ve teslim kaydının saklanması
Yerine Getirilmemesinin Sonuçları
Mal bildiriminde bulunmama, gerçeğe aykırı bildirim verme veya haksız mal edinme hâlleri 3628 sayılı Kanunda yaptırıma bağlanmıştır. Ayrıca kooperatif yönetiminde ortaya çıkan mali usulsüzlükler, olayın niteliğine göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamındaki güveni kötüye kullanma veya dolandırıcılık gibi suçlarla da ilişkilendirilebilir. Bu nedenle bildirim yükümlülüğü, tek başına bir formalite değil, sonradan açılacak soruşturmalarda kişinin lehine veya aleyhine güçlü bir belge zinciri oluşturur.
Kooperatif Ortağı Açısından İnceleme İmkânı
- Genel kurul öncesi denetim kurulu raporunu ve mali tabloları talep edin.
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu kapsamındaki bilgi alma ve inceleme haklarınızı yazılı olarak kullanın.
- Genel kurulda dile getirdiğiniz itirazın tutanağa geçmesini sağlayın.
- Şüpheli işlemlerde banka hareketleri ve sözleşme örneklerini tarihiyle birlikte arşivleyin.
- Ceza şikâyeti ile genel kurul kararının iptali davasının farklı süre ve usullere tabi olduğunu göz önünde bulundurun.
Yöneticiler İçin Koruyucu Yaklaşım
Görev süresi boyunca alınan kararların gerekçeleriyle birlikte kayda geçirilmesi, harcamaların belgeye dayandırılması ve yetki devirlerinin yazılı yapılması, ileride ortaya çıkabilecek sorumluluk tartışmalarında en etkili savunma zeminidir.
Bu metin mal bildirimi ve kooperatif yönetimi süreçlerine genel bir çerçeve sunar. Bildirim kapsamı ve sorumluluk değerlendirmesi kişinin görevine ve somut işlemlere göre değiştiğinden, tereddüt hâlinde önceden hukuki danışmanlık alınması yerinde olacaktır.