6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, hemşirelik mesleğinin kimler tarafından icra edilebileceğini, unvanın kullanımını ve mesleğin görev çerçevesini belirler. Sağlık hizmetinde sorumluluk tartışmaları çoğunlukla “bu işlemi yapmak kimin görevindeydi” sorusu etrafında döndüğü için, bu kanun hem hemşireler hem de sağlık kuruluşları bakımından uygulamada belirleyici bir metindir.
Görev Alanı ve Talimatla Yapılan İşlemler
Hemşirelik hizmeti, bağımsız yürütülen bakım faaliyetleri ile hekim talimatına dayalı uygulamalardan oluşur. Sorumluluk açısından kritik ayrım budur: talimata dayalı bir uygulamada talimatın kaydı yoksa, işlemi yapan kişi tek başına açıklama yapmak zorunda kalır. Sözlü talimatın en kısa sürede yazılı hâle getirilmesi, hem hasta güvenliğinin hem de meslek mensubunun korunmasının en pratik aracıdır.
Kayıt Tutmanın Savunmadaki Yeri
- Uygulama saati, doz ve hastanın yanıtı zamanında ve okunaklı kaydedilmeli
- Hastanın veya yakınının reddettiği işlemler mutlaka tutanağa geçirilmeli
- Devir teslim notları eksiksiz olmalı; vardiya arası boşluklar sorumluluk boşluğu üretir
- Malzeme veya personel yetersizliğine ilişkin uyarılar yazılı olarak idareye iletilmeli
Bir Olumsuz Sonuç Doğduğunda Süreç Nasıl İşler?
- Kurum içi inceleme başlar; bu aşamada verilen ifade sonraki süreçlerde kullanılır.
- Kurum bakımından idari, meslek mensubu bakımından disiplin süreci yürüyebilir.
- Hasta veya yakınları tazminat talebinde bulunabilir; bu talep genellikle kuruma yöneltilir.
- Fiil ceza hukuku bakımından da değerlendirilirse ayrı ve bağımsız bir soruşturma açılır.
En Sık Görülen Risk: Yetki Aşımına Zorlanmak
Yoğun servislerde, kadro yetersizliği nedeniyle meslek mensubundan görev tanımı dışındaki işlemleri yapması beklenebilir. Bu talebe uyulması hâlinde, sonradan doğan zarardan sorumluluk büyük ölçüde işlemi yapan kişiye yüklenir. Doğru davranış, talebi reddetmekten önce durumu yazılı olarak amire bildirmek ve bildirimin kaydını almaktır. Yazılı bildirim, hem çözüm üretir hem de kişisel sorumluluğun sınırını gösterir.
Öğrenci ve Yeni Başlayanların Durumu
Eğitim sürecindeki öğrenciler ile mesleğe yeni başlayanların gözetim altında çalışması esastır. Gözetimin kim tarafından, hangi kapsamda yapıldığının kurum kayıtlarında belirli olması, olumsuz bir sonuç doğduğunda sorumluluğun adil biçimde dağıtılmasını sağlar.
Yazıda yer alanlar genel bilgilendirme niteliğindedir; sağlık uygulamalarına ilişkin sorumluluk her olayın tıbbi ayrıntısına göre değiştiğinden, hakkında inceleme başlatılan meslek mensuplarının dosya belgeleriyle birlikte hukuki görüş alması önerilir.