6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu, Türkiye ile yabancı devletler arasındaki adli yardımlaşma, suçluların iadesi ve hükümlü nakli gibi işlemlerin usulünü düzenler. Bu kanunun uygulama alanına giren dosyaların ortak özelliği, iki ayrı hukuk düzeninin aynı olay üzerinde eşzamanlı işlem yapmasıdır. Bu durum savunma açısından hem ek imkan hem de ek risk yaratır.
Kanunun Kapsadığı İş Birliği Türleri
Kanun, farklı nitelikte işlemleri tek çatı altında düzenler: yabancı bir devletin talebiyle Türkiye’de yapılan soruşturma işlemleri, Türkiye’nin yabancı devletten talep ettiği işlemler, kişinin yabancı devlete iadesi ve hükümlünün cezasını kendi ülkesinde çekmesine ilişkin nakil. Her birinin koşulları ve inceleme ölçütleri farklıdır; talebin hangi kategoriye girdiğinin doğru belirlenmesi, izlenecek usulü de belirler.
Merkezi Makam ve Talebin İşleyişi
Adli iş birliği talepleri, kural olarak merkezi makam sıfatını taşıyan Adalet Bakanlığı üzerinden yürütülür. Talebin usulüne uygun ulaşmaması, çeviri ve belge eksikliği ya da karşılıklılık koşulunun sağlanmaması, işlemin reddedilmesine yol açabilir. Bu nedenle savunma tarafında yapılacak ilk inceleme, talebin usul yönünden hangi aşamada olduğunun ve dosyaya hangi belgelerin geldiğinin tespitidir.
İade Talebinde Savunmanın Odakları
İade talepleri hakkında karar verme yetkisi ağır ceza mahkemesine aittir ve verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilir. Savunmada üzerinde durulması gereken başlıklar:
- Talebe konu fiilin her iki hukukta da suç oluşturup oluşturmadığı
- Fiilin siyasi veya askeri nitelikte olup olmadığı
- Zamanaşımı, af veya aynı fiilden daha önce yargılanmış olma durumu
- İade halinde kişinin adil yargılanma hakkı ile kötü muamele yasağı yönünden karşılaşacağı risk
- Kişinin vatandaşlık durumunun iadeye etkisi
Yurt Dışı Kaynaklı Delillerin Değerlendirilmesi
Adli yardımlaşma yoluyla gelen ifade, belge ve teknik verilerde, delilin elde ediliş usulü tartışma konusu olur. Türk hukukunda hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil hükme esas alınamaz. Bu nedenle savunmanın, delilin hangi ülkede, hangi karara dayanılarak ve hangi usulle elde edildiğini dosyadan tek tek sorgulaması gerekir. Talep yazışmalarının tamamının dosyaya getirtilmesi istenmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi vermek içindir. Uluslararası unsurlu ceza dosyalarında ikili anlaşmalar ve taraf olunan sözleşmeler kanunla birlikte uygulandığından, her dosyanın kendi belge zinciri üzerinden ayrıca incelenmesi gerekir.