Gemi adamlarına iaşe sağlanması veya karşılığında bedel ödenmesi, deniz iş ilişkisinin kendine özgü mali unsurlarından biridir. Bu kalem küçük görünse de, uzun süreli çalışmalarda birikerek önemli bir alacağa dönüşür ve iş ilişkisi sona erdiğinde en çok itiraza uğrayan başlıklardan biri hâline gelir.
İaşe mi, Bedel mi? Tercihin Sonuçları
Gemide iaşenin fiilen sağlandığı dönemler ile bedel ödenmesi gereken dönemlerin ayrıştırılması, hesabın çıkış noktasıdır. İşveren iaşenin sağlandığını savunuyorsa, bunu erzak kayıtları ve gemi defterleriyle ortaya koyması beklenir. Bu kayıtların bulunmaması, hesabın gemi adamı beyanı ve tanık anlatımı üzerinden kurulmasına yol açar.
Hesabın Kurulmasında Belirleyici Kayıtlar
- Gemi adamının hizmet süresini gösteren resmî kayıtlar ve sefer belgeleri.
- Fiilen gemide bulunulan gün sayısını gösteren vardiya ve seyir kayıtları.
- Ücret bordroları ve bordroda bu kalemin ayrı gösterilip gösterilmediği.
- İzin, hastalık ve karada geçen dönemlerin ayrıştırılması.
Bordroya İmza Atılmış Olması Ne Anlama Gelir?
İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordrolar, o dönem için ödemenin yapıldığına dair güçlü bir karine oluşturur. Bu karineyi aşmak için yazılı delil ya da eşdeğer güçte bir belge gerekir; salt tanık beyanıyla aşılması genellikle mümkün olmaz. Bu nedenle çalışma sırasında bordroya konulan tek bir ihtirazi kayıt, sonraki dava için belirleyici olabilir.
Deniz İş İlişkisinin Usul Farkları
Gemi adamının iş ilişkisi, kara işçisinden farklı bir mevzuata tabi olabilir. Uygulanacak kanunun belirlenmesi; ihbar, kıdem ve fazla çalışma gibi kalemlerin yanında yemek bedeli talebinin dayanağını da etkiler. Ayrıca yabancı bayraklı gemide çalışma söz konusuysa, yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk ayrı bir ön mesele olarak değerlendirilir.
Talep Sırası ve Zamanaşımı
- Alacağın hangi döneme ait olduğunu ay ay ayrıştırın.
- Zamanaşımına uğramış dönemleri baştan belirleyip talebi buna göre kurun.
- Belirsiz alacak yahut kısmi dava tercihini, elinizdeki kayıtların yeterliliğine göre yapın.
- İşverenden kayıt ve belge celbini dilekçede açıkça talep edin.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Alacak kalemlerinin hesabı ve zamanaşımı değerlendirmesi dosyaya göre değiştiğinden, dava açmadan önce belgelerinizin bir hukukçuyla incelenmesi yerinde olacaktır.