7147 sayılı Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun, bankanın kuruluş amacını, faaliyet çerçevesini ve tabi olduğu hukuki rejimi belirler. Kalkınma ve yatırım bankaları, mevduat kabul etmeyen ve genellikle orta-uzun vadeli proje finansmanına odaklanan kurumlardır. Bu özellik, banka ile müşteri arasındaki ilişkiye de kendine özgü bir karakter kazandırır.
Mevduat bankasından ayrılan yönler
Kalkınma ve yatırım bankası, tasarruf sahibinden mevduat toplamaz; kaynağını sermaye, tahvil ihracı ve kredi hatlarından sağlar. Bu nedenle müşteri ilişkisi, günlük bankacılık işlemlerinden çok proje bazlı finansman sözleşmeleri üzerinden kurulur. Kredi kullandırımı, projenin teknik ve mali fizibilitesine bağlanır; sözleşmelerde performans şartları ve raporlama yükümlülükleri ağırlık taşır.
Kredi sözleşmesinde en çok tartışılan başlıklar
- Kullandırım şartlarının (ön koşulların) yerine getirilip getirilmediği
- Faiz ve masrafların hesaplanma yöntemi ile değişken faiz uygulaması
- Teminat olarak alınan ipotek, rehin ve kefaletin kapsamı
- Erken ödeme, yeniden yapılandırma ve muacceliyet hükümleri
- Projede gecikme hâlinde uygulanacak yaptırımlar
Muacceliyet ve takip aşaması
Kredi borcunun muaccel kılınması, çoğu zaman sözleşmede sayılan bir olayın gerçekleştiği iddiasına dayanır. Borçlu bakımından ilk savunma alanı, muacceliyet bildiriminin sözleşmede öngörülen usule ve süreye uygun yapılıp yapılmadığıdır. Bildirimin usulsüzlüğü, sonraki icra işlemlerinin tamamını etkileyebilir. Bu nedenle bildirim tarihi, gönderim şekli ve içeriği kayıt altına alınmalıdır.
Kefil ve teminat veren üçüncü kişiler
Proje finansmanında ortakların veya grup şirketlerinin kefil olması yaygındır. Kefaletin türü, azami tutarı ve süresi, kefilin sorumluluğunu doğrudan belirler. Kefalet metninde el yazısıyla bulunması gereken unsurların eksikliği ya da eşin rızasına ilişkin şartın yerine getirilmemesi, sıkça gündeme gelen geçersizlik iddialarındandır. Teminat olarak verilen taşınmazın değerinin borç tutarıyla orantısızlığı da ayrıca değerlendirilmelidir.
Uyuşmazlıkta izlenecek sıra
- Sözleşme, ekleri ve genel kredi şartlarının imzalı örneklerini eksiksiz toplayın.
- Hesap ekstresi ve faiz tahakkuk tablolarını dönem dönem karşılaştırın.
- Bankaya yapılan yazılı başvuruları ve alınan cevapları dosyalayın.
- Takip başlatılmışsa itiraz sürelerini derhâl takvime alın; bu süreler kısadır.
Metin genel bilgi sunar; kredi ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda sözleşme hükümleri belirleyici olduğundan, değerlendirmenin belgeler üzerinden yapılması gerekir.