Şanlıurfa ilinin Viranşehir ve Siverek ilçeleri ile Diyarbakır ilinin Bağlar ve Çınar ilçeleri sınırları içinde kalan Karacadağ potansiyel doğal sit alanının koruma statüsünün değerlendirilmesi sonucunda bazı alanların kesin korunacak hassas alan olarak tescil ve ilan edilmesi, bölgedeki taşınmazlar üzerinde mülkiyeti sona erdirmeyen ama kullanımı köklü biçimde daraltan bir sonuç doğurur. Malikler açısından asıl soru şudur: tapu bende kalıyorsa ne değişiyor?
Kesin Korunacak Hassas Alan Statüsünün Anlamı
Bu statü, doğal sit kategorileri içinde koruma derecesi en yüksek olanıdır. Alanın ekolojik bütünlüğünü bozacak müdahaleler kural olarak kabul edilmez; izin verilen faaliyetler sınırlı ve niteliği belirlenmiş işlerdir. Pratikte bu, yeni yapılaşmanın, arazi vasfını değiştiren kazı ve dolgu işlerinin, alanın karakterine aykırı tesislerin fiilen mümkün olmaması anlamına gelir.
Tescilin Tapu ve İmar Kayıtlarına Yansıması
Tescil ve ilan sonrası taşınmazın koruma statüsü ilgili kayıtlara işlenir. Malikin kontrol etmesi gereken üç şey vardır:
- Parselinin tescil edilen alan sınırı içinde mi, dışında mı kaldığı.
- Parselin tamamının mı yoksa bir bölümünün mü statüye girdiği.
- Tapu kaydına düşülen belirtme ile ilan edilen koordinat verisinin birbiriyle uyumu.
Sınır ve koordinat verisi ile tapu kaydı arasındaki uyumsuzluk, uygulamada en çok karşılaşılan ve düzeltilmesi en mümkün olan sorundur.
Mevcut Kullanımlar ve Kazanılmış Hak Tartışması
Tescilden önce hukuka uygun biçimde kurulmuş yapı ve kullanımlar bakımından kazanılmış hak tartışması gündeme gelir. Burada belirleyici olan, kullanımın ruhsata veya izne dayanıp dayanmadığı ve tarihidir. Ruhsatsız yapı, statü öncesine ait olsa dahi kazanılmış hak korumasından yararlanamaz. Bu nedenle malikin elindeki en değerli belge, kullanımın hukuka uygunluğunu ve tarihini gösteren resmî kayıttır.
Statüye veya Sınıra İtiraz
- Önce tescile esas teknik dosyanın ve sınır haritasının bir örneğini idareden yazılı olarak isteyin.
- İtirazınızı statünün tümüne mi yoksa yalnızca parselinizin sınıra dahil edilmesine mi yönelttiğinizi net biçimde belirtin.
- Bilimsel ve teknik dayanak sunun; ekolojik değer taşımadığı ileri sürülen alan için arazi durumunu gösteren belge ekleyin.
- İdari işlemlere karşı dava açma süresinin ilan veya tebliğ tarihinden itibaren işlediğini gözden kaçırmayın.
Yaptırım Riskini Küçümsemeyin
Koruma statüsüne aykırı faaliyet, idari para cezası ve eski hâle getirme yükümlülüğünün yanında ayrı bir ceza sorumluluğu da doğurabilir. Bu nedenle statünün kapsamı tartışılırken bile, alanda yeni bir müdahaleye girişilmemesi en makul davranıştır.
Yazıda yer alan açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Parselinizin sınır içindeki konumu ve mevcut kullanımınızın belgesel durumu sonucu doğrudan etkileyeceğinden, dosyanızla birlikte hukuki değerlendirme almanızı öneririz.