Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarında çalışanların ücretleri, serbest sözleşme mantığıyla değil merkezî olarak belirlenen tavanlar çerçevesinde uygulanır. 2004/1 sayılı Tebliğ, sözleşmeli ve kapsam dışı personel ile yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetim kurulu üyeleri ve denetçilere ilgili yılda uygulanacak ücretleri tespit eder. Bu nedenle metin, teşebbüs yönetiminin takdirini sınırlayan bağlayıcı bir çerçevedir.
Personel statülerinin ayrımı
KİT'lerde istihdam tek tip değildir ve hangi statüde çalışıldığı ücret rejimini belirler:
- Sözleşmeli personel: 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde, pozisyon esasına göre çalışır.
- Kapsam dışı personel: toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında bırakılan, iş mevzuatına tabi çalışanlardır.
- Organ üyeleri: yönetim kurulu ve denetim organlarında görev alanların ödemeleri ayrı kalemlerdir.
Uygulamada uyuşmazlıkların önemli kısmı, işçi mi sözleşmeli personel mi olunduğunun tartışmalı hâle gelmesinden doğar; çünkü bu ayrım görevli yargı yerini de değiştirir.
Tavan aşımı ve fazla ödemenin geri istenmesi
Tespit edilen tavanların üzerinde yapılan ödemeler denetim raporlarıyla tespit edildiğinde, fazla ödenen tutarın geri istenmesi gündeme gelir. Bu noktada tartışılan başlıklar şunlardır:
- Ödemenin idarenin hatasından mı yoksa çalışanın gerçeğe aykırı beyanından mı kaynaklandığı
- Ödemenin üzerinden geçen süre ve geri isteme bakımından öngörülen sınırlar
- Ödemeyi yapan yöneticilerin sorumluluğunun ayrıca doğup doğmadığı
- Kesintinin ücretten tek seferde mi taksitle mi yapılacağı
Kazanılmış hak tartışması
Ücret tespitleri yıllık olarak yapıldığından, önceki yıl uygulanan bir kalemin ertesi yıl kaldırılması ya da azaltılması mümkündür. Burada belirleyici olan, söz konusu ödemenin hukuka uygun bir dayanağa mı yoksa yalnızca fiilî uygulamaya mı dayandığıdır. Dayanaksız uygulamalar kazanılmış hak oluşturmaz; buna karşılık usulüne uygun kurulmuş sözleşme hükümleri bakımından değerlendirme farklılaşır.
Uyuşmazlığın götürüleceği merci
İş sözleşmesiyle çalışan kapsam dışı personelin ücret alacağı talepleri iş mahkemelerinde, zorunlu arabuluculuk aşaması tamamlandıktan sonra görülür. Sözleşmeli personel statüsündeki uyuşmazlıklar ise idari işlem/idari sözleşme niteliği taşıdığı ölçüde idari yargıya aittir. Yanlış merciye başvuru, dosyanın görev yönünden reddine ve zaman kaybına yol açar.
Bu bilgiler genel çerçeve sunar; statünüzün ve ödeme kaleminin niteliği bordro, sözleşme ve atama belgeleri üzerinden incelenmeden kesin yorum yapılamaz.