Enerji iletim hattı yenileme projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. İletim hattı dosyalarının en belirgin özelliği, çoğu zaman taşınmazın mülkiyetinin değil, üzerinde bir kullanım hakkının kamulaştırılmasıdır. Bu ayrım hem bedeli hem de malikin sonraki haklarını belirler.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu maliki değişmez; taşınmaz üzerinde direk yeri ve hattın geçtiği koridor bakımından kalıcı bir kullanım kısıtı doğar. Malik tapuda kayıtlı kalmaya devam eder, ancak koridor altında yapılaşma ve belirli tarımsal faaliyetler sınırlanır. Bu nedenle ödenecek bedel, taşınmazın tamamının değeri değil, kısıtın doğurduğu değer kaybı esas alınarak hesaplanır.
Yenileme Projelerinde Sık Görülen Tartışma
- Yenilenen hat eski güzergâhtan geçiyorsa, önceden bir irtifak tesis edilip edilmediği araştırılmalıdır.
- Geçmişte bedel ödenmeden fiilen kullanılan koridorlar ayrı bir talep konusu oluşturabilir.
- Yeni projede direk sayısının veya koridor genişliğinin artması, ek bedel gerekçesidir.
- Tapudaki eski şerhlerin kapsamı ile yeni projenin kapsamı karşılaştırılmalıdır.
Bedel Hesabında Öne Çıkan Teknik Başlıklar
Değerleme yapılırken direk ayaklarının kapladığı alan, iletkenlerin salınım payı ile birlikte oluşan koridor genişliği ve bu koridorun parselin hangi bölümünü etkisiz hâle getirdiği ayrı ayrı ele alınmalıdır. Seracılık, yüksek boylu ağaç yetiştiriciliği veya sulama sistemi bulunan taşınmazlarda kısıt oranı önemli ölçüde yükselir. Rapor bu unsurları içermiyorsa, itiraz dilekçesinde eksikliğin somut olarak gösterilmesi gerekir.
Kalan Alanın Değer Kaybı Ayrıca İstenebilir
Hattın geçtiği koridor, parselin kalan kısmının kullanımını da fiilen zorlaştırabilir. Örneğin parselin ortasından geçen bir hat, geriye kalan bölümlerin tarımsal makine ile işlenmesini güçleştirir. Bu tür etkilerin bedele yansıtılması talebinin, keşif aşamasında dile getirilmesi ve tutanağa geçirilmesi sonradan ileri sürülmesinden çok daha etkilidir.
Bu rehber genel bilgi vermek için hazırlanmıştır. İrtifak dosyalarında koridor ölçüsü ve kısıt oranı dosyaya özgü teknik bir konu olduğundan, keşif öncesinde hukuki ve teknik hazırlık yapılmasında yarar vardır.