9154 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 154 kV Karaköprü-Hilvan enerji iletim hattı projesi kapsamında kalan bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Bu rehber, hattın güzergâhında tarlası, bahçesi veya arsası bulunan maliklerin karşılaşacağı somut aşamaları ve hangi aşamada hangi başvurunun yapılması gerektiğini ele alır.
Enerji Nakil Hattı Kamulaştırmasının Kendine Özgü Yönü
İletim hatlarında çoğu zaman mülkiyetin tamamı değil, direk yerleri için mülkiyet, iletkenlerin geçtiği koridor için ise irtifak hakkı kamulaştırması yapılır. Bu ayrım maliki doğrudan ilgilendirir: irtifak kamulaştırmasında taşınmaz tapuda malik adına kalmaya devam eder, ancak koridor altında yapılaşma ve kullanım kısıtlanır. Bedel de bu kısıtlamanın taşınmazın değerinde yarattığı azalma üzerinden hesaplanır. Malikin ilk kontrol etmesi gereken şey, kendisine tebliğ edilen belgelerde mülkiyet kamulaştırması mı yoksa irtifak kamulaştırması mı yapıldığıdır.
Acele Kamulaştırma Kararı Neyi Değiştirir
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun acele kamulaştırmaya ilişkin 27. maddesi, idareye bedel kesinleşmeden önce taşınmaza el koyabilme imkânı verir. Burada mahkeme, keşif ve bilirkişi incelemesiyle bir acele el koyma bedeli belirler; bu bedelin bloke edilmesiyle idare işe başlayabilir. Ancak bu bedel nihai kamulaştırma bedeli değildir. Nihai bedel, aynı Kanunun 10. maddesi uyarınca açılan bedel tespiti ve tescil davasında ayrıca belirlenir.
Bedel Tespiti Davasında Malikin Etkili Olabileceği Noktalar
- Taşınmazın gerçek niteliği: sulu tarım arazisi, dikili alan, arsa vasfı gibi tespitler bedeli doğrudan etkiler.
- Üzerindeki muhdesat: ağaç sayısı ve yaşı, sera, kuyu, sulama tesisi, duvar ve müştemilat kayıt altına alınmalıdır.
- Kısmi kamulaştırmada artık alanda değer kaybı: hat geçtikten sonra kalan kısmın eskisi gibi kullanılamaması ayrıca talep edilebilir.
- Bilirkişi raporuna karşı süresi içinde itiraz ve gerekirse yeni heyetle keşif talebi.
Yanlış Merciye Başvuru Riskini Önlemek
Uygulamada en sık yapılan hata, bedel uyuşmazlığı ile işlemin hukuka uygunluğu iddiasının aynı yere taşınmasıdır. Bedel tespiti ve tescil uyuşmazlığı taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinin, kamulaştırma işleminin iptali istemi ise idari yargının konusudur. Cumhurbaşkanı kararına yönelik iptal istemlerinde ilk derece görevli yargı yeri Danıştay'dır. Yanlış mercie yapılan başvuru, dava süresinin işlemeye devam etmesi nedeniyle hak kaybına yol açabilir.
Güzergâh Maliki İçin Pratik Sıra
- Tebligat zarfını ve üzerindeki tarihi saklayın; süreler bu tarihten işler.
- Tapu kaydına konulan şerhi ve kamulaştırma haritasında taşınmazınıza düşen alanı kontrol edin.
- Keşif gününden önce taşınmazın güncel fotoğraflarını ve varsa üretim/ruhsat belgelerini hazırlayın.
- Duruşmalara katılın; yokluğunuzda düzenlenen rapor aleyhinize sonuç doğurabilir.
Burada aktarılanlar genel nitelikte bilgilendirmedir. Her parselin niteliği, hattın geçiş biçimi ve tebligat tarihi farklı sonuçlar doğurduğundan, kendi dosyanız için güncel mevzuat ve belgeler ışığında hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.