İdari bir işlemin hukuka aykırı olduğu düşünüldüğünde doğrudan dava açmak tek seçenek değildir. İYUK, dava açma süresi içinde üst makama veya işlemi yapan idareye başvurma imkânı tanır. Bu ön başvuru yolu doğru kullanıldığında hem uyuşmazlığın idari aşamada çözülmesini sağlar hem de dava süresi bakımından koruma sunar; yanlış kullanıldığında ise hak kaybının başlıca sebebi hâline gelir.
Sürenin Durması ve Yeniden İşlemesi
Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış süreyi durdurur. İdarenin cevabı üzerine ya da kanunda öngörülen cevap süresi içinde yanıt verilmemesi hâlinde süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Buradaki en kritik ayrıntı, sürenin sıfırlanmadığı; yalnızca durduğudur. Başvurudan önce kaç gün geçtiği hesaplanmamışsa, cevabın gelmesinden sonra kalan süre yanlış hesaplanır. VUK ve 6183 kapsamındaki uyuşmazlıklarda ise süre düzeninin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Başvuru Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
- İşlemin tarihi, sayısı ve tebliğ edildiği gün.
- İşlemin hangi yönüyle hukuka aykırı görüldüğü; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları ayrı ayrı ele alınabilir.
- Talebin açık ifadesi; işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi.
- Dayanak belgelerin listesi ve başvuruya eklendiğine dair kayıt.
- Başvurunun idareye ulaştığı tarihi ispatlayan teslim veya gönderi kaydı.
Zımni Ret ve Cevabın Niteliği
İdarenin sessiz kalması hukuken sonuç doğurur ve talebin reddedilmiş sayıldığı bir aşamaya geçilir. Ancak gelen yazının gerçekten bir ret mi yoksa bilgilendirme mi olduğu her zaman açık değildir. Yeni bir değerlendirme içermeyen, yalnızca önceki işlemi hatırlatan yazılar bakımından sürenin ilk işlemden itibaren hesaplanması gerekebilir. Bu nedenle idareden gelen her yazının içeriği dikkatle okunmalı ve tarihi kaydedilmelidir.
Görüşmeyi Sürdürmek ile Dava Açmak Arasında
İdareyle temas kurulmuş olması, dava açma süresini kendiliğinden uzatmaz. Uygulamada sıkça karşılaşılan durum, sözlü görüşmelerin sürdüğü düşünülerek dilekçenin ertelenmesi ve sürenin dolmasıdır. Güvenli yöntem, ön başvuruyu yazılı ve kayıtlı biçimde yapmak, kalan süreyi takvime işlemek ve idari çözüm ihtimali sürerken dava dilekçesini hazır bulundurmaktır. Yürütmenin durdurulması talep edilecekse, telafisi güç zarar iddiası somut verilerle desteklenmelidir.
Bu metin yol gösterici bir özet niteliğindedir. İşlemin türü, muhatap idare ve tebligatın şekli süreleri değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde hukuki değerlendirme alınması yararlı olacaktır.