Tam yargı davası, idarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesini amaçlar; ancak uygulamada davaların önemli bir kısmı esasa girilmeden, süre veya yetki nedeniyle reddedilir. İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanunun kesiştiği bu alanda takvim ve merci seçimi, iddianın gücünden önce gelir. Bu rehber, tam yargı dosyasında mahkeme ve yetki analizini süre riski ekseninde ele alır.
İşlemden Doğan Zarar mı, Eylemden Doğan Zarar mı?
Ayrım, sürenin başlangıcını değiştirdiği için kritiktir. İdari işlem nedeniyle uğranılan zararda süre işlemin tebliğinden itibaren işler. İdari eylem nedeniyle doğan zararda ise önce idareye başvurma aşaması vardır; bu ön başvuru yapılmadan doğrudan açılan dava usulden reddedilebilir. Vergilendirme işlemlerine ilişkin dosyalarda ise vergi yargısının kendi süre rejimi uygulanır ve genel idari dava süresinden ayrılır.
Yetkili Mahkemenin Tespiti
- Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer belirleyicidir.
- Kamu görevlilerinin özlük haklarına ilişkin dosyalarda görevlinin görev yaptığı yer esas alınır.
- Diğer tam yargı davalarında kural olarak zararı doğuran işlem veya eylemi yapan idarenin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Yetkisiz mahkemede açılan dava, yetkisizlik kararıyla yetkili mahkemeye gönderilir; fakat bu süreçte geçen zaman, delil toplama açısından geri kazanılamaz.
Tebligat Gecikmesi ve Sürenin Sessiz Tüketilmesi
İdari yargıda süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında esas incelenmez. Tebligat gecikmesi bu alanda üç tipik biçimde ortaya çıkar: işlemin eski adrese tebliğ edilmesi, kurum içi yazışmanın ilgiliye geç iletilmesi ve ön başvuruya verilen cevabın gecikmesi. Bu nedenle dosyada şu tarihler ayrı ayrı kayda geçirilmelidir:
- İşlemin tebliğ edildiği tarih veya öğrenildiği tarih ile öğrenmenin delili.
- İdareye yapılan başvurunun tarihi ve idarenin kayıt numarası.
- Cevabın tebliğ tarihi; cevap verilmemişse zımni ret süresinin dolduğu gün.
- Dava dilekçesinin mahkeme kaydına girdiği tarih.
Zararın İspatı: Talebin Ölçülebilir Kurulması
Tam yargı davasında talep miktarı, dilekçede belirli biçimde gösterilmelidir. Maddi zarar için fatura, ekspertiz, kazanç kaybını gösteren kayıt ve resmi belgeler; manevi zarar için ise olayın ağırlığını ortaya koyan somut olgular gerekir. İdarenin hizmet kusuru mu yoksa kusursuz sorumluluğu mu tartışılıyor, dilekçede baştan netleştirilmelidir; bu tercih ispat yükünü doğrudan etkiler.
Ret Kararından Sonraki Yol
Kararın istinaf veya temyiz aşamasına taşınmasında da süre kısa ve kesindir. Ret gerekçesi usule ilişkinse yeni bir dava imkânı doğup doğmadığı ayrıca değerlendirilmelidir; gerekçe esasa ilişkinse aynı talebi tekrar etmek yerine hukuki nitelendirmenin gözden geçirilmesi gerekir.
Bu açıklamalar genel çerçeveyi anlatır. İdarenin türü, zararın doğduğu tarih ve varsa özel kanun hükümleri süreyi değiştirebileceğinden, başvurudan önce hukuki destek alınması önerilir.