Tam yargı davası, idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi istemiyle açılır. İptal davasından farklı olarak burada yalnızca işlemin hukuka uygunluğu değil; zarar, illiyet bağı ve miktar da tartışılır. Bu yapısal fark hem yetki kuralına hem de süre hesabına yansır.
İdari İşlem Kaynaklı mı Eylem Kaynaklı mı
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa dava, işlemin tebliğinden itibaren işleyen dava açma süresi içinde açılır; iptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra açılması da mümkündür. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa önce idareye başvurulması zorunludur. Bu ayrım yapılmadan doğrudan mahkemeye gidilmesi, ön başvuru koşulunun yerine getirilmemesi nedeniyle ret sonucunu doğurur.
Otuz Gün Her Dosya İçin Geçerli Değildir
İYUK bakımından genel dava açma süresi vergi mahkemelerinde otuz, idare mahkemelerinde altmış gündür. VUK ve 6183 sayılı Kanun kaynaklı tam yargı taleplerinde otuz günlük süre gündeme gelirken, hizmet kusuruna dayalı tazminat taleplerinde altmış günlük süre uygulanır. Otuz günü genel kural saymak, kimi dosyada gereksiz telaşa, kimi dosyada ise geç başvuruya yol açar.
Eylemden Doğan Zararda Ön Başvuru
- İdareye başvuru, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
- Her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıllık süre aşılmamalıdır.
- Başvuru reddedilirse veya kanunda öngörülen sürede cevap verilmezse dava süresi işlemeye başlar.
- Zararın miktarı sonradan netleşirse talebin ıslah yoluyla artırılması gündeme gelir.
Yetkili Mahkeme Sıralı Biçimde Belirlenir
Tam yargı davalarında yetki kademeli bir sıraya bağlanmıştır. Öncelikle zarara yol açan idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme dikkate alınır. Zarar bir hizmetin görülmesinden veya idarenin bir eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü ya da eylemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Bu ölçütlerin uygulanamadığı hâllerde davacının yerleşim yeri mahkemesi devreye girer. Sıra atlanarak yapılan seçim yetkisizlik kararına ve dosyanın gönderilmesine yol açar.
Zararın İspatı
- Maddi zarar kalemleri belge bazında ayrıştırılır.
- İlliyet bağını gösteren teknik rapor ve tutanaklar toplanır.
- Manevi tazminat talebi somut olgulara dayandırılır.
- Faiz başlangıç tarihi talep içinde açıkça belirtilir.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; idarenin türü ve zararın niteliği farklı bir usul gerektirebilir. Talebinizi rakamlandırmadan önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olacaktır.