İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini için açılan tam yargı davasında en sık karşılaşılan ret sebebi, zararın gerçek olmaması değil davanın süresinde açılmamasıdır. Süreler İYUK içinde tek bir yerde toplanmadığından, hangi hâlde hangi sürenin işlediğini baştan çözmek gerekir.
Otuz Gün Nereden Gelir
İdari yargıda dava açma süresi kural olarak altmış gündür; vergi mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda ise bu süre otuz gündür. Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerden kaynaklanan tam yargı taleplerinde bu kısa süre uygulandığından, ödeme emrini veya tarhiyatı elinde bulunduran kişinin genel altmış günlük süreyi esas alması ağır bir hataya yol açar. Ayrıca 6183 sayılı Kanun kapsamındaki bazı işlemler için özel ve daha kısa süreler öngörülmüştür.
İdari Eylemlerde Süre Nasıl İşler
Bir idari işleme değil de idarenin fiiline dayanan zararlarda süre farklı işler. Bu hâlde ilgili kişinin önce idareye başvurarak zararın karşılanmasını istemesi gerekir; bu başvuru, eylemin ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde ve her hâlde eylem tarihinden itibaren daha uzun bir üst süre içinde yapılmalıdır. İdarenin cevabı üzerine ya da cevap verilmemesi hâlinde zımni ret oluştuktan sonra dava süresi başlar. Bu ön başvuru atlandığında dava, esasa girilmeden reddedilir.
Zararın Belgelendirilmesi
Tam yargı davasında hüküm, hesaplanabilir bir zarara dayanır. Dilekçede talep kalemleri ayrıştırılmalıdır:
- Fiili zarar: onarım, tedavi, yeniden temin bedelleri,
- Yoksun kalınan kazanç: kesintiye uğrayan faaliyetin gelir kaybı,
- Manevi zarar: kişilik değerlerindeki ihlalin ayrı gerekçeyle açıklanması,
- Faiz başlangıç tarihi ve türü.
Miktarı başlangıçta net olarak belirlenemeyen hâllerde talebin ıslah yoluyla artırılabileceği göz önünde tutulmalı, ancak harç ve süre etkileri hesaplanmalıdır.
Yetkili Mahkeme
Tam yargı davalarında yetki, zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmekle görevli mahkemeye aittir. İdari eylemden doğan zararlarda eylemin gerçekleştiği yer, taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer, kamu görevlilerinin özlük haklarına ilişkin davalarda ise görev yapılan yer mahkemesi öne çıkar. Vergi uyuşmazlıklarında yetki, tarhiyatı yapan vergi dairesinin bulunduğu yere göre belirlenir.
Uzlaşma Yolu Süreyi Nasıl Etkiler
Vergi uyuşmazlıklarında VUK kapsamındaki uzlaşma müessesesi, dava açma süresini kendine özgü biçimde etkiler; uzlaşmanın vaki olmaması hâlinde dava açmak için kalan süre bakımından özel bir düzenleme bulunur. Uzlaşmaya gitmek çoğu zaman cezada indirim sağlarken, uzlaşılan konuda dava hakkının sona ereceği unutulmamalıdır. Bu tercih, tarhiyatın hukuka aykırılığına ilişkin iddianın gücü ölçülerek yapılmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır. İdari yargıda süreler kesin olduğundan, tebliğ tarihini öğrenir öğrenmez hukuki değerlendirme alınması gerekir.