İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davası, iptal davasından farklı bir hazırlık gerektirir. Burada tartışılan yalnızca işlemin hukuka uygunluğu değil, zararın varlığı, miktarı ve nedensellik bağıdır. İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanun çerçevesinde ilerleyen bu süreçte, dava açmadan önce atılması gereken adımlar sonucun büyük kısmını belirler.
İdari Eylemde Ön Başvuru Bir Dava Şartıdır
İdari eylemlerden hakkı ihlal edilen kişi, eylemi öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurup zararının karşılanmasını istemek zorundadır. Bu başvuru yapılmadan açılan dava, esasa girilmeden reddedilir. Talebin kısmen ya da tamamen reddi üzerine, ilgili yargı yerinde geçerli olan dava açma süresi işlemeye başlar; vergi mahkemelerinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda bu süre otuz gündür.
Zararı Kalem Kalem Kurmak
- Fiili zarar: onarım, tedavi, yeniden yapım gibi belgelenebilir harcamalar.
- Yoksun kalınan kazanç: gelir kaybının dayanağını gösteren kayıtlar.
- Manevi zarar: olayın kişilik değerleri üzerindeki etkisinin somut anlatımı.
- Faiz başlangıcı: hangi tarihten itibaren talep edildiğinin açıkça yazılması.
Nedensellik Bağı Nasıl Gösterilir
Zararın varlığı tek başına yeterli değildir; idarenin eylemi ile zarar arasındaki bağın kurulması gerekir. Hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi biçimindeki hizmet kusuru iddiası, olay yeri tutanakları, bilirkişi ve teknik raporlar ile kurum yazışmalarıyla desteklenmelidir. Zarar görenin kendi kusuru ya da üçüncü kişinin davranışı bağı tümüyle veya kısmen keser; bu ihtimal savunmadan önce hesaba katılmalıdır.
Delil Eksikliğinin Tipik Görünümleri
- Zararın oluştuğu anı gösteren tarih bilgisinin belgelenmemesi.
- Harcamaların faturasız yapılması nedeniyle miktarın ispatlanamaması.
- Bilgi edinme yoluyla temin edilebilecek kurum kayıtlarının hiç istenmemesi.
- Talep edilen tutarın nasıl hesaplandığını gösteren bir dökümün dilekçeye eklenmemesi.
Miktar Artırımı ve Islah Planı
Zararın kesin miktarı dava açılırken bilinemiyorsa, bunun dilekçede belirtilmesi ve bilirkişi incelemesi sonrasında talebin artırılabilmesi için gerekli usuli adımların baştan planlanması gerekir. Bu hazırlık yapılmadığında, bilirkişi raporu lehe gelse bile karar başlangıçtaki düşük talep ile sınırlı kalabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; zararın türü, idarenin faaliyet alanı ve olayın tarihi süreleri ve ispat düzenini değiştirebilir. Ön başvuru sürelerinin kaçırılması davayı baştan sonuçsuz bıraktığından, olayın hemen ardından idare hukuku alanında çalışan bir hukukçuya danışılması önerilir.