İdarenin bir işlemi ya da eylemi nedeniyle zarara uğrayan kişinin başvuracağı yol tam yargı davasıdır. İdari Yargılama Usulü Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve 6183 sayılı Kanun ekseninde yürüyen bu dosyalarda esasa girilmeden verilen ret kararlarının başlıca nedeni süredir. Süre tartışması ise çoğunlukla tek bir sorudan doğar: takvim hangi gün başladı?
Zararın ve Sorumlunun Tanımlanması
Tam yargı davasında talep, uğranılan zararın tazminidir; bu nedenle zararın kalem kalem gösterilmesi gerekir. Fiili zarar, yoksun kalınan kazanç ve manevi zarar ayrı ayrı hesaplanır. Zararın hangi idari işlemden ya da hizmet kusurundan doğduğu belirlenmediğinde, davanın husumet yönünden reddi gündeme gelir; bu nedenle işlemi tesis eden idare ile hizmeti yürüten idare farklıysa ikisi de değerlendirilmelidir.
Otuz Gün mü, Altmış Gün mü
İdari yargıda dava açma süresi tek değildir. Vergi mahkemelerinde açılacak davalarda süre, idare mahkemelerinde uygulanan genel süreden daha kısadır; ayrıca özel kanunlarda farklı süreler öngörülebilir. Elinizdeki işlemin bildirim yazısında dava yolu ve süresi gösterilmişse bu bilgi esas alınır, gösterilmemişse süre yine işler ancak bu eksiklik ayrı bir hukuka aykırılık iddiası olarak ileri sürülebilir. Kısacası süre, işlemin türüne ve görevli mahkemeye göre belirlenir; tek bir rakam ezberlenerek hareket edilmez.
Ön Başvuru Basamağı
İdari eylemlerden doğan zararlarda dava, doğrudan açılmaz; önce ilgili idareye başvurulması gerekir. Bu başvurunun reddi ya da cevapsız kalması üzerine dava süresi işlemeye başlar. Cevapsız kalma halinde sürenin ne zaman dolmuş sayılacağı, uygulamada en çok atlanan noktadır. Takvimi şu üç tarih üzerinden kurmak yerinde olur:
- Zararın ve failin öğrenildiği tarih
- İdareye yapılan başvurunun kayıt tarihi ve evrak numarası
- Cevabın tebliğ tarihi ya da cevap verilmeksizin geçen sürenin dolduğu gün
Zarar Kalemlerinin Belgelenmesi
Tazminat talebinin miktarı, dava dilekçesinde gösterilir ve yargılama sırasında ıslah imkânı bulunsa da başlangıçta hesabın dayanağı sunulmalıdır. Tedavi giderleri için fatura ve rapor, gelir kaybı için bordro veya vergi beyannameleri, mal zararı için ekspertiz ve fotoğraflı tespit dosyaya konur. Faizin hangi tarihten isteneceği de dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Kısa Not
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtır. İşlemin türü, görevli mahkeme ve ön başvuru gerekliliği dosyadan dosyaya değiştiğinden, süre hesabını kendi belgeleriniz üzerinden bir hukukçuyla teyit etmeniz gerekir.