İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında, dosyanın esasına girilmesinin ön koşulu süreye ve usule uygunluktur. İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanun birlikte okunduğunda; hangi uyuşmazlıkta hangi sürenin işlediği ve hangi mahkemenin görevli olduğu belirlenebilir. Uygulamada en sık kaybedilen dosyalar, esas bakımından haklı fakat süre bakımından geç kalmış olanlardır.
Otuz Gün Nerede, Altmış Gün Nerede
İdari dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmemişse Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Vergi ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin ihbarname, ödeme emri ve ceza ihbarnamelerine karşı açılacak davalarda esas alınacak süre bu otuz günlük süredir. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar; tebliğ tarihinin kendisi hesaba katılmaz.
Sürenin Başlangıcını Etkileyen Durumlar
- Üst makama başvurulması hâlinde işleyen sürenin durması ve verilen cevaba göre yeniden işlemeye başlaması.
- İdareye yapılan başvuruya süresinde cevap verilmemesinin zımni ret sayılması.
- Uzlaşma yoluna gidilen vergi uyuşmazlıklarında sürenin kendine özgü biçimde hesaplanması.
- Adli tatilin süre sonuna denk gelmesi.
- İdari eylemden doğan zararlarda, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde önce idareye başvurulması zorunluluğu.
Dilekçeyi Kurarken
- Davalı idare, işlemi tesis eden makam esas alınarak doğru gösterilir; yanlış idare gösterilmesi dilekçe ret sebebi olabilir.
- İptal ve tam yargı talepleri birlikte ileri sürülecekse ilişki açıkça kurulur.
- Zararın kalemleri ayrı ayrı hesaplanır: maddi zarar, yoksun kalınan kazanç ve manevi zarar tek bir rakama gizlenmez.
- Faiz talebinin başlangıç tarihi ve türü belirtilir.
- Yürütmenin durdurulması isteniyorsa telafisi güç zarar ve hukuka aykırılık koşulları somut olgularla açıklanır.
İspat Yükü ve Bilgi Belge İstemi
İdari yargıda dosya üzerinden inceleme esas olduğundan, iddiaların yazılı belgeye dayanması gerekir. İdarenin elinde bulunan belgeler için ara karar ile celp talebi dilekçede istenmelidir. Zararın miktarı bakımından bilirkişi incelemesi gerekiyorsa, incelemenin hangi teknik soruyu yanıtlayacağı baştan tanımlanmalıdır. Harç ve posta giderlerindeki eksikliklerin süresinde tamamlanmaması ise dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açar.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; uyuşmazlığın türü süreyi ve görevli mahkemeyi değiştirebilir. Tebliğ tarihini not ettikten sonra vakit kaybetmeden bir hukukçuya danışmanız, geri dönüşü olmayan süre kayıplarını önler.