Tam yargı davası, idarenin işlem veya eyleminden doğan maddi ve manevi zararın giderilmesi talebiyle açılır. İYUK sisteminde bu davanın en kırılgan noktası esas değil süredir: dava açma süresi kamu düzenindendir, mahkemece resen dikkate alınır ve kaçırıldığında zararın gerçekliği tartışılmadan dosya süre yönünden reddedilir.
Süreyi başlatan anı doğru tespit etmek
Sürenin başlangıcı, uyuşmazlığın kaynağına göre değişir. İdari işlemden doğan zararlarda kural olarak işlemin yazılı bildirimi esas alınır; idari eylemlerden doğan zararlarda ise önce idareye başvurulması ve bu başvurunun kanunda öngörülen süre içinde yapılması gerekir. Vergi mahkemelerinde dava açma süresinin otuz gün olması, aynı olayda idari yargının farklı kollarında farklı takvimler işlemesine yol açar. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına tebliğ tarihi, öğrenme tarihi ve başvuru tarihi ayrı ayrı yazılmalıdır.
Zorunlu başvuru basamağı atlanmamalı
İdari eylemden kaynaklanan zararlarda doğrudan dava açmak, çoğu zaman dava şartı yokluğuna takılır. Önce idareye başvurulur; başvurunun reddi veya kanunda öngörülen sürede cevap verilmemesi hâlinde dava süresi işlemeye başlar. Zımni ret hâlinin hangi tarihte doğduğu hesaplanmadan açılan davalar ya erken ya da geç kalmış sayılır.
Zararın ispatı: kalem kalem hesap
- Fiilî zararı gösteren fatura, ödeme belgesi ve keşif tutanakları
- Gelir kaybı iddiasında dönemsel kazanç kayıtları ve bilanço verileri
- Bedensel zararlarda sağlık kurulu raporları ve tedavi giderleri
- İdarenin hizmet kusurunu gösteren yazışma, denetim raporu ve tutanaklar
- Zarar ile idari faaliyet arasındaki nedensellik bağını kuran teknik değerlendirme
Uzlaşma ve sulh yolu ile dava arasındaki tercih
İdari süreçte, uyuşmazlığın türüne göre sulh veya uzlaşma imkânı bulunabilir. Bu yolun avantajı süreyi kısaltması ve tahsil riskini azaltmasıdır; dezavantajı ise tutarın çoğu zaman yargılama sonucunda hükmedilebilecek miktarın altında kalmasıdır. Kritik nokta şudur: uzlaşma görüşmelerinin sürmesi, dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz. Görüşmeler devam ederken süre dolduğunda geriye dönüş imkânı bulunmaz. Bu nedenle iki hat paralel yürütülmeli, dava dilekçesi süre bitmeden hazır tutulmalıdır.
Islah ve fazlaya ilişkin hak
Zarar miktarı başlangıçta net değilse, dava dilekçesinde fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması ve bilirkişi incelemesi sonrasında talebin artırılması yolu izlenir. Bu kurgu kurulmadığında, tespit edilen daha yüksek zarara rağmen hüküm talep edilen tutarla sınırlı kalır.
Bu rehber genel bilgi sunar; idari işlemin türü, tebliğ şekli ve zararın niteliği takvimi değiştirebileceğinden, süre hesabının somut belgeler üzerinden bir hukukçuyla teyit edilmesi önerilir.