İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesi tam yargı davasının konusudur. Bu davada iki ayrı sorun aynı anda çözülmek zorundadır: zararın somut olarak ispatı ve başvurunun süresinde, doğru yargı koluna yapılması. İkisinden biri eksik kaldığında esasa hiç girilmeden dosya kapanabilir.
Sürenin Başlangıcını Doğru Belirlemek
İYUK sistematiğinde idari davalarda genel dava açma süresi idare mahkemeleri bakımından altmış gündür ve kural olarak yazılı bildirim tarihinden işlemeye başlar. İdari eylemden doğan zararlarda ise tabloya bir adım daha eklenir: dava açmadan önce ilgili idareye başvurularak zararın tazmininin istenmesi gerekir. Bu ön başvuru yapılmadan doğrudan açılan dava, süresinde olsa bile usulden reddedilebilir.
Adli Yargı mı, İdari Yargı mı
Uygulamada en maliyetli hata, uyuşmazlığın niteliğinin yanlış okunmasıdır. İdarenin kamu gücü kullanarak yürüttüğü hizmetin kusurlu işlemesinden doğan zararlar idari yargıda görülürken, idarenin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği ilişkiler ya da kanunla özel olarak adli yargıya bırakılmış konular adliye mahkemelerine aittir. Görevsizlik kararı verildiğinde dosyanın yeni mercie ulaştırılması için tanınan süre kaçırıldığında, davanın açılmamış sayılması gündeme gelir.
Zararın İspatında Kullanılan Kalemler
- Zararın doğduğu anı gösteren tutanak, rapor veya resmî yazı
- Maddi zararın miktarını belgeleyen fatura, ekspertiz ve ödeme kayıtları
- İdarenin hizmeti nasıl yürüttüğüne ilişkin kurum içi yazışmalar
- Nedensellik bağını kuran teknik değerlendirme
- Manevi zarar iddiası varsa bunu destekleyen sağlık ve tanık delilleri
İdari İşlem ve Vergi Boyutu
Zararın kaynağı bir idari işlemse, iptal davası ile tam yargı davasının birlikte ya da ardışık açılması mümkündür. Vergilendirme işlemlerinde ise VUK ve 6183 sayılı Kanun kaynaklı süreler devreye girer; ödeme emrine karşı başvuru ile tarhiyata karşı dava süresi birbirinden farklıdır ve bunların karıştırılması sık görülen bir usul kaybıdır.
Yürütmenin Durdurulması Talebini Unutmamak
İdari davada dava açılması kural olarak işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. Telafisi güç zarar doğuracak işlemlerde yürütmenin durdurulması talebi dava dilekçesinde ayrıca ve gerekçeli biçimde yer almalıdır; bu talep sonradan da ileri sürülebilirse de, geçen süre içinde oluşan sonuçların geri alınması her zaman mümkün olmaz.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. İdareye karşı yürütülecek süreçlerde tarihler ve merci seçimi belirleyici olduğundan, size tebliğ edilen belgeyle birlikte bir hukukçudan görüş almanız önerilir.