Tam yargı davası, idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın giderilmesine yöneliktir. İptal davasından farklı olarak burada tartışma yalnızca işlemin hukuka uygunluğu değil, zararın miktarı ve nedensellik bağıdır. Vergi mahkemesinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda dava açma süresinin 30 gün olması, bu ispat hazırlığını dava öncesine taşımayı zorunlu kılar.
Üç Unsur: Zarar, İdareye Yüklenebilirlik, Nedensellik
Tam yargı davasında davacı, üç unsuru birlikte ortaya koymak durumundadır. Zararın varlığı ve miktarı belgeyle; zararın idarenin işlem veya eyleminden doğduğu ise olay akışıyla gösterilir. Hizmet kusuru ile kusursuz sorumluluk hâlleri farklı ispat yoğunluğu gerektirir. Kusursuz sorumluluk iddiasında dahi zarar ile idari faaliyet arasındaki bağ gösterilmelidir; bu bağ kurulamadığında zararın miktarı ne kadar iyi belgelenirse belgelensin sonuç alınamaz.
İptal Davasıyla Karıştırmamak: Merci ve Talep Ayrımı
Aynı olaydan hem işlemin iptali hem tazminat talep edilebilir; ancak talebin kurgusu farklıdır. İptal davası süresinde açılmadığında işlem kesinleşir ve buna dayalı tazminat talebi güçleşir. Ayrıca doğrudan doğruya tam yargı davası açılabileceği gibi, önce iptal davası açıp karardan sonra tazminat istenmesi de mümkündür; bu tercih süre hesabını değiştirir. Görev bakımından vergi uyuşmazlıkları vergi mahkemesinde, diğer idari uyuşmazlıklar idare mahkemesinde görülür; talebin adli yargıya götürülmesi ise görev yönünden ret sonucunu doğurur.
Zararı Belgeleyen Kayıtlar
- Ödeme yapıldığını gösteren tahsilat makbuzları ve banka kayıtları
- Gecikme faizi, gecikme zammı ve ferilerin ayrı ayrı hesaplandığı tablo
- Faaliyetin durması hâlinde ciro kaybını gösteren mali tablolar
- Teminat mektubu komisyonu gibi dolaylı masraf belgeleri
- Zararın doğduğu tarihi gösteren yazışma ve tebligatlar
Dava Öncesi Başvuru ve Takvim
- İdari eylemden doğan zararlarda, dava öncesi idareye başvuru zorunluluğunun bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
- Başvuru tarihi ve idarenin cevap süresi takvime işlenir; zımni ret ihtimali baştan hesaplanır.
- Talep edilen tutar, ıslah imkânı gözetilerek belirlenir.
- Faiz başlangıç tarihi dilekçede açıkça gösterilir.
Son Değerlendirme
Bu rehber genel bilgi amaçlıdır; uyuşmazlığın konusu, zararın türü ve tebligat tarihleri süre ve merci sonucunu değiştirebilir. Tam yargı talebinizi kurgulamadan önce hesap tablosunun ve zaman çizelgesinin bir hukukçuyla birlikte hazırlanması önerilir.