İdari yargıda tam yargı davası, idarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesini amaçlar. Yazılı yargılama usulünün geçerli olduğu bu alanda dosya büyük ölçüde dilekçeler üzerinden şekillenir; duruşma ise iddiayı sözlü olarak toparlamak için sınırlı ama değerli bir imkândır. Bu yazı, İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanun'un çerçevelediği süreçte zararın ispatına ve başvurunun doğru mercie yöneltilmesine odaklanmaktadır.
Önce Yargı Kolu, Sonra Görevli Mahkeme
Zararın idari bir işlem veya hizmet kusurundan doğup doğmadığı, davanın idari yargıda mı adli yargıda mı görüleceğini belirler. Aynı olayda idarenin özel hukuk ilişkisinden kaynaklanan sorumluluğu adli yargıya, kamu gücü kullanımından doğan sorumluluğu idari yargıya aittir. Yanlış yargı kolunda geçirilen aylar, dava açma süresi bakımından telafi edilemeyen sonuçlar doğurabilir. Vergi kaynaklı uyuşmazlıklarda ise dosyanın vergi mahkemesi görev alanına girip girmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Zararı Kalem Kalem Kurmak
Tam yargı dilekçesinde en sık görülen eksiklik, tazminatın toplu bir rakam olarak istenmesidir. Oysa maddi ve manevi zarar ayrı ayrı; maddi zarar da kendi içinde fiilen yapılan harcamalar, yoksun kalınan kazanç ve süregelen gider kalemleri hâlinde gösterilmelidir. Her kalemin karşısına dayandığı belge yazıldığında, bilirkişi incelemesi de talep edilen çerçeveye oturur.
Dosyaya Girmesi Gereken Kayıtlar
- Zararı doğuran işlem veya eyleme ilişkin idari yazışmalar ve tebligat evrakı
- Olay tarihini ve gelişimini gösteren tutanak, rapor ve resmî kayıtlar
- Harcama belgeleri, fatura ve ödeme kayıtları
- Gelir kaybı iddiası için kazanç durumunu gösteren belgeler
- İdareden istenmesi gereken ve yalnızca idarenin elinde bulunan bilgi ve belgelerin listesi
Ara Kararlar ve İdarenin Savunması
İdari yargılamada delil çoğu zaman ara kararla idareden istenerek dosyaya girer. Bu nedenle dilekçede, idarenin elinde bulunan hangi belgenin celbedilmesi gerektiği açıkça belirtilmelidir. İdarenin savunmasına karşı verilecek cevapta ise savunmada ilk kez ileri sürülen gerekçelerin tek tek karşılanması, sonraki aşamada eksik inceleme itirazının zeminini oluşturur.
Duruşma Talebini Verimli Kullanmak
Duruşma, dilekçelerde yazılanı tekrar etmek için değil, dosyanın kilit noktasını sadeleştirmek için kullanılmalıdır. Hazırlıkta üç başlık öne çıkarılmalıdır: idarenin kusurunun hangi somut davranışta toplandığı, zarar ile bu davranış arasındaki bağlantının hangi belgeyle kurulduğu ve talep edilen tutarın nasıl hesaplandığı. Yürütmenin durdurulması istenmişse, telafisi güç zararın neden somut olarak doğduğu da ayrıca anlatılmalıdır.
İdari uyuşmazlıklarda süre ve merci hataları, esasa hiç girilmeden sonuç doğurabilir. Elinizdeki tebligatın niteliğine göre başlangıç tarihinin nasıl hesaplanacağını bir hukukçuyla teyit etmeniz yerinde olur.