İdarenin işlem ya da eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davası, iptal davasından hem süre başlangıcı hem de ispat yükü bakımından ayrılır. İdari Yargılama Usulü Kanunu bu davada zararın varlığını ve miktarını ortaya koyma yükünü büyük ölçüde davacıya bıraktığından, hazırlık dilekçe yazılmadan önce tamamlanmalıdır.
Süre Hangi Anda Başlar?
İşlemden doğan zararlarda süre kural olarak işlemin yazılı bildirimine bağlanır. Eylemden doğan zararlarda ise tablo değişir: zararın öğrenilmesi esas alınır ve öncelikle idareye başvurularak zararın karşılanması istenir. Bu ön başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması, dosyanın esasa girilmeden reddine yol açabilir. İdarenin cevap vermemesi hâlinde zımni ret süresinin dolmasıyla dava süresi işlemeye başlar; bu iki sürenin üst üste binmesi uygulamada en sık yaşanan karışıklıktır.
Zararı Belgeye Dönüştürmek
Talep edilen tutarın dayanağı gösterilmediğinde, haklı bir dosya bile eksik hüküm riskiyle karşılaşır. Zarar kalemleri ayrı ayrı kurulmalıdır:
- Fiili zarar: onarım faturaları, ekspertiz raporu, hasar tespit tutanağı
- Yoksun kalınan kazanç: geçmiş dönem gelir kayıtları ve karşılaştırma tablosu
- Tedavi ve bakım giderleri: sağlık kurumu belgeleri ve reçeteler
- Manevi zarar: olayın niteliğine ilişkin tutanak, rapor ve tanık beyanları
Dava dilekçesinde miktarın belirlenmesinde tereddüt varsa, ıslah imkânı gözetilerek talebin kurulması ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması gerekir.
İdari Dosyanın ve Kayıtların Getirtilmesi
Zararın idareye yüklenebilir olduğunu gösteren kayıtlar çoğu zaman idarenin elindedir. Bakım ve denetim kayıtları, ihale ve yüklenici sözleşmeleri, olay yerine ilişkin tutanaklar ve varsa soruşturma dosyası talep edilmelidir. Hizmet kusuru iddiası, hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi ya da kötü işlemesi başlıklarından hangisine dayanıyorsa dilekçede bu çerçevede somutlaştırılmalıdır.
Yanlış Mercie Başvurmanın Riski
Zararın kamu görevlisinin kişisel kusurundan mı yoksa hizmet kusurundan mı doğduğu ayrımı, davanın adli yargıda mı idari yargıda mı görüleceğini belirler. Yanlış yargı koluna açılan dava görev yönünden reddedilirken, bu arada geçen süre hak kaybına dönüşebilir. Aynı olayda hem iptal hem tam yargı talebi bulunuyorsa, bu taleplerin birlikte mi ayrı ayrı mı ileri sürüleceği baştan planlanmalıdır. Vergi uyuşmazlıklarından doğan iade taleplerinde ise 6183 sayılı Kanun ve Vergi Usul Kanunu çerçevesindeki özel usul ayrıca gözetilir.
Dilekçe Öncesi Kontrol
- Zararın öğrenildiği tarih belgeye bağlandı mı?
- İdareye ön başvuru yapıldı ve tebliğ edildi mi?
- Zarar kalemleri hesap tablosuna dönüştürüldü mü?
- Faiz başlangıcı ve türü talep edildi mi?
Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Olayın gelişimi, idarenin sorumluluğunun dayanağı ve zararın türü sonucu değiştirebileceğinden, ön başvuru süresi geçmeden dosyanın hukuki açıdan incelenmesi yerinde olur.