İdarenin işlem ya da eyleminden doğan zararın tazmini istendiğinde süre hesabı tek bir formüle indirgenemez. İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanun ekseninde bakıldığında zararın kaynağı değiştikçe hem sürenin başlangıcı hem izlenecek basamaklar değişir.
İşlemden mi Eylemden mi Doğuyor
Zarar bir idari işlemden kaynaklanıyorsa, işlemin tebliğinden itibaren idari yargıda dava açma süresi işlemeye başlar ve tam yargı istemi işlemin iptali istemiyle birlikte ya da ondan sonra ileri sürülebilir. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa tablo farklıdır: dava açmadan önce idareye başvurulması zorunludur. Bu ön başvuru, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. Bu basamak atlanarak açılan dava, esasa girilmeden reddedilir ve çoğu zaman geri dönüş imkânı kalmaz.
Sürenin Duraklaması
İdari dava açma süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurularak işlemin geri alınması, kaldırılması ya da değiştirilmesi istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış olan süreyi durdurur; başvurunun reddedilmesi ya da altmış gün içinde cevap verilmemesi hâlinde süre kaldığı yerden devam eder. Kalan sürenin kaç gün olduğunun baştan hesaplanmaması, cevabı beklerken hak kaybı yaşanmasının başlıca nedenidir.
Vergi Uyuşmazlıklarında Ayrı Takvim
- Vergi mahkemelerinde dava açma süresi genel idari dava süresinden daha kısadır.
- Uzlaşma başvurusu yapılması hâlinde sürenin işleyişi ayrıca düzenlenmiştir.
- Vergi hatalarında düzeltme ve şikâyet yolu, dava süresinden bağımsız bir imkân sunar.
- Ödeme emrine karşı açılacak dava için 6183 sayılı Kanun kendi kısa süresini öngörür.
- Haciz ve satış işlemlerine karşı başvuru yolu ayrıca değerlendirilir.
Adli Yargı mı İdari Yargı mı
Kamu görevlisinin görevi sırasında verdiği zararlarda davanın idareye karşı idari yargıda açılması esastır; kişisel kusur boyutuna geçildiğinde tablo değişebilir. Yanlış yargı düzeninde açılan dava görev yönünden reddedilir ve bu ret kararının kesinleşmesinden sonra doğru mercie başvurmak için tanınan süre çok kısadır. Bu nedenle yargı yolu tartışmalı dosyalarda tercih baştan dikkatle yapılmalıdır.
Dilekçede Bulunması Gerekenler
- Zararın hangi işlem ya da eylemden doğduğu tek cümleyle tanımlanır.
- Öğrenme tarihi ve dayanağı açıkça belirtilir.
- Maddi zarar kalem kalem, manevi zarar ayrı başlık altında istenir.
- Faizin türü ve başlangıç tarihi gösterilir.
- Telafisi güç zarar varsa yürütmenin durdurulması istemi gerekçelendirilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Zararın kaynağı, idarenin sıfatı ve öğrenme tarihi süreleri doğrudan etkilediğinden, dilekçe hazırlanmadan önce dosyanın hukuki değerlendirmesinin yapılması yerinde olur.