İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini için açılan tam yargı davasında, esasa girilmeden verilen ret kararlarının başlıca iki sebebi vardır: süre ve yargı yolu. Bu rehber, İYUK çerçevesinde tam yargı davasında takvimin nasıl kurulacağını ve hangi başvurunun hangi mercie yapılacağını ele alıyor.
İşlemden Doğan Zarar ile Eylemden Doğan Zarar Ayrımı
Tam yargı davasında sürenin başlangıcı, zararın kaynağına göre değişir:
- İdari işlemden doğan zararda genel dava açma süresi işler; idare mahkemelerinde bu süre altmış gündür ve işlemin yazılı bildirimiyle başlar.
- İdari eylemden doğan zararda ise önce idareye başvurulması gerekir. Bu başvuru, eylemin ve zararın öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde ve her hâlde eylem tarihinden itibaren daha uzun bir dış süre içinde yapılmalıdır. İdarenin cevabı veya cevap vermemesi üzerine dava süresi işlemeye başlar.
- Vergi mahkemelerinde dava açma süresi ise idare mahkemelerinden farklıdır ve daha kısadır; VUK kapsamındaki tarhiyatlara karşı bu süre ayrıca hesaplanır.
Üst Makama Başvuru Süreyi Nasıl Etkiler?
İYUK, dava açma süresi içinde üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurarak işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını veya değiştirilmesini isteme imkânı tanır. Bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; ancak durma, başvurunun dava açma süresi içinde yapılmış olması şartına bağlıdır. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru, hakkı geri getirmez ve idarenin verdiği olumsuz cevap yeni bir dava süresi doğurmaz.
Yargı Yolu: İdari mi, Adli mi?
- Kamu hizmetinin yürütülmesinden doğan zararlar kural olarak idari yargıda görülür.
- 6183 sayılı Kanun kapsamındaki takip işlemlerinde ise farklı bir yol haritası vardır; ödeme emrine karşı başvuru, kanunda gösterilen kısa süre içinde ve gösterilen mercie yapılır.
- İdarenin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği ilişkilerden doğan uyuşmazlıklar adli yargıya gidebilir.
- Yargı yolu yanlışsa verilen karar, davanın yeniden ve doğru yerde açılmasını gerektirir; bu arada sürenin dolmuş olması ciddi bir risktir.
Zararı Belgeye Bağlamak
Tam yargı davasında talep tutarı dilekçede rakamla gösterilir ve dayanağı belgelenir. Tedavi giderleri, kazanç kaybı, hasar tespit raporları ve varsa bilirkişi incelemesine esas olacak kayıtlar tarih sırasıyla sunulmalıdır. Islah imkânı bulunsa da, baştan ölçülebilir kurulmuş bir talep dosyanın seyrini kolaylaştırır.
Kapanış
Süre ve yargı yolu kararı, dilekçenin içeriğinden önce verilmesi gereken iki karardır. Bunlar netleşmeden yazılan en güçlü dilekçe bile esasa giremez.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; işlemin türü, tebligatın şekli ve zararın niteliği takvimi değiştirebilir. İdari bir işlemi öğrendiğiniz anda süreyi kayda geçirip hukuki değerlendirme almanız en güvenli yoldur.