Tam yargı davası, idarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi talebidir. Bu davada esasa girilmeden verilen ret kararlarının büyük bölümü, zararın gerçekliğiyle değil sürenin hesabıyla ilgilidir. İYUK'un öngördüğü takvim, davanın kaynağına göre değiştiği için planlama en baştan doğru sınıflandırmayla başlar.
Zarar İşlemden mi, Eylemden mi Doğuyor?
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa, işlemin yazılı bildiriminden itibaren idari yargıda genel dava açma süresi olan altmış gün işler. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa, önce idareye başvurulması gerekir; bu ön başvuru, eylemi ve zararı öğrenmeden itibaren belirli bir süre içinde ve her hâlde eylem tarihinden itibaren kanunda öngörülen azami süre içinde yapılmalıdır. Başvuru reddedilirse ya da kanuni sürede cevap verilmezse, altmış günlük dava süresi bu tarihten işlemeye başlar. Vergi mahkemelerinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda dava açma süresi otuz gündür; 6183 kapsamındaki ödeme emirlerine karşı ise çok daha kısa bir süre öngörülmüştür.
Süreyi Durduran Başvuruyu Doğru Kullanmak
İYUK, dava açma süresi içinde üst makama ya da işlemi yapan makama başvurulmasına imkân tanır ve bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur. Ancak burada iki tuzak vardır: başvurunun dava süresi içinde yapılması ve idarenin cevap vermemesi hâlinde isteğin reddedilmiş sayılacağı tarihin doğru saptanması gerekir. Zımni ret tarihinin yanlış hesaplanması, davanın süre yönünden reddine yol açan en yaygın sebeplerden biridir.
Zararın Kalemlere Ayrılması
- Maddi zarar; fiili zarar ve yoksun kalınan kâr olarak ayrı ayrı gösterilmelidir.
- Manevi tazminat talebi ayrı bir kalem olarak ve gerekçelendirilerek istenmelidir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi dilekçede açıkça belirtilmelidir.
- Zarar hesabına esas belgeler tarih sırasına göre klasörlenmeli, hesap raporu ile desteklenmelidir.
- Hizmet kusuru mu kusursuz sorumluluk mu ileri sürüldüğü baştan netleştirilmelidir.
Miktarı Sonradan Artırmak
Dava açılırken zararın tamamı bilinmiyor olabilir. İdari yargılama usulünde, yargılama sırasında bir defaya mahsus olmak üzere talep miktarının artırılmasına imkân tanınmıştır. Bu hakkın hangi aşamada ve hangi harç yükümlülüğüyle kullanılacağı önceden planlanmazsa, bilirkişi raporundan sonra ortaya çıkan gerçek zarar dava dışında kalabilir.
Yargı Yolu Yanlışlığını Erken Yakalamak
Bazı zararlar, idarenin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği durumlardan doğar ve adli yargıda görülür. VUK kapsamındaki tarh ve tahakkuk işlemleriyle bunların doğurduğu zarar talepleri de kendi usulüne tabidir. Yargı yolu yanlış seçildiğinde dosya görev yönünden reddedilir; bu arada geçen zaman çoğu kez süreyi tüketir. Bu nedenle dava dilekçesi yazılmadan önce, işlemin hangi kamu gücü yetkisine dayandığı yazılı olarak analiz edilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Dava konusu işlemin niteliği ve tebliğ tarihi sürelerin tamamını değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde profesyonel destek almanız yararınıza olur.