İdareden kaynaklanan bir zararın tazmini, İYUK kapsamında tam yargı davasıyla istenir. Bu davanın en çok kaybedildiği yer duruşma salonu değil, takvimdir: hangi tarihten itibaren kaç gün sayılacağı, zararın türüne ve idarenin işlem mi yoksa eylemle mi hareket ettiğine göre değişir. Bu rehber, süre hesabını baştan doğru kurmak için izlenecek sırayı anlatıyor.
İdari İşlem mi, İdari Eylem mi
Ayrım, sürenin başlangıcını belirlediği için ilk adımdır. Yazılı bir karar, ruhsat iptali ya da idari para cezası gibi hâllerde ortada bir idari işlem vardır ve dava açma süresi kural olarak tebliğ tarihinden itibaren altmış gündür. Yol çalışması sırasında oluşan bir hasar ya da kamu hizmetinin yürütülmesindeki bir aksaklık ise idari eylemdir ve farklı bir başvuru rejimine tabidir.
Eylemlerde Zorunlu Ön Başvuru
- İdari eylemlerden doğan zararlarda önce ilgili idareye başvurulması gerekir.
- Bu başvuru, eylemin yazılı bildirimi üzerine veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır.
- İdarenin cevabı veya cevap vermemesi üzerine dava süresi işlemeye başlar.
- Ön başvuru yapılmadan açılan dava, esasa girilmeden reddedilebilir ve bu sırada süre tükenmiş olabilir.
Süreyi Durduran Üst Makam Başvurusu
Dava açma süresi içinde üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurularak işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış olan dava süresini durdurur. Ancak durma süresizce sürmez: idarenin cevabı veya cevapsız kalması hâlinde süre kaldığı yerden işler. Bu mekanizmayı bilmeden yapılan başvurular, çoğu kez süre uzatıyor sanılırken uzayanın yalnızca bekleme olduğu geç fark edilir.
Zararın Belgelenmesi
- Zararın doğduğu tarih ile öğrenildiği tarihin ayrı ayrı belgelenmesi
- Maddi zarar kalemlerinin fatura, ekspertiz ve tedavi gideri gibi somut belgelerle desteklenmesi
- İdarenin hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluğuna dayanan gerekçenin ayrıştırılması
- Miktarın başlangıçta ihtiyatlı belirlenip, bilirkişi raporu sonrası ıslah imkânının korunması
Vergi ve Kamu Alacağı Kesişimi
Uyuşmazlık vergiye ilişkinse süreler daha kısadır: VUK kapsamındaki tarhiyat ve cezalarda dava açma süresi otuz gündür. 6183 sayılı Kanuna göre düzenlenen ödeme emrine karşı dava süresi ise on beş gündür ve bu süre içinde yalnızca sınırlı sebeplerle itiraz edilebilir. Aynı olaydan hem vergisel hem tam yargı boyutu doğduğunda, iki farklı takvimin aynı tabloda tutulması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; idarenin işleminin niteliği ve tebliğ tarihi sonucu belirler. Süre hesabının doğruluğu dosyanın kaderini etkilediğinden, tebligatı aldığınız gün profesyonel değerlendirme almanız uygun olur.