İdari yargıda yazılılık esastır; dosya kural olarak evrak üzerinden incelenir. Bu nedenle tam yargı davasında duruşma, sözlü savunmanın kendiliğinden yapılabildiği bir aşama değil, usulüne uygun talep edildiğinde gündeme gelen bir imkandır. Zararın miktarı ve nedeni tartışmalıysa duruşma talebi, dosyanın anlaşılması bakımından belirleyici olabilir.
Zararın Unsurlarını Kurmak
Tam yargı davasında dört unsurun birlikte gösterilmesi gerekir: idari işlem veya eylemin varlığı, idarenin hizmet kusuru ya da kusursuz sorumluluk halinin bulunması, illiyet bağı ve zararın miktarı. Uygulamada en zayıf halka genellikle illiyet bağıdır. Zararın idarenin davranışından doğduğu, araya giren başka etkenlerin bulunmadığı gösterilmelidir. Miktar ise tahmini bir rakamla değil, hesaplanabilir kalemlerle ortaya konulmalıdır.
İdari Eylemlerde Ön Başvuru Şartı
İYUK, idari eylemlerden doğan zararlarda doğrudan dava açılamayacağını; önce ilgili idareye başvurulması gerektiğini düzenler. Bu başvurunun, eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılması gerekir. Başvurunun reddi üzerine dava açma süresi işlemeye başlar. Ön başvuru yapılmadan açılan dava, esasa girilmeden reddedilir ve bu sırada süre kaybı doğabilir.
İşlemden Doğan Zararda Takvim
- Tam yargı davası, iptal davasıyla birlikte açılabilir.
- İptal davası açılmışsa, kararın tebliğinden sonra ayrıca tam yargı davası açılması mümkündür.
- İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür.
- Özel kanunlarda farklı süre öngörülmüşse o süre uygulanır.
VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde sürelerin ayrıca kontrol edilmesi gerekir; ödeme emrine karşı öngörülen süre genel süreden farklıdır.
Duruşma Talebinin Usulü
Duruşma istemi dava dilekçesinde ya da savunmalara verilecek cevaplarda açıkça belirtilmelidir. Belirli bir parasal sınırı aşan davalarda taraflardan birinin talebi halinde duruşma yapılması gerekir; bu sınır her yıl yeniden değerlenerek güncellendiğinden başvuru öncesinde kontrol edilmelidir. Bu sınırın altındaki dosyalarda ise duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin takdirindedir.
Bilirkişi, Keşif ve Miktarın Netleşmesi
Zararın miktarı ancak inceleme sonrasında netleşiyorsa, talep edilen tutarın başlangıçta düşük tutulması ve inceleme sonrası artırılması gündeme gelir. Bu artırımın usulüne ve süresine uygun yapılması gerekir. Bilirkişi raporuna itiraz edilirken de itirazın hangi hesap kalemine yönelik olduğu somut biçimde gösterilmeli, genel bir memnuniyetsizlik ifadesiyle yetinilmemelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İdarenin işlem türü, zararın niteliği ve özel kanun hükümleri süreci değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.