Tam yargı davası, idari işlem veya eylemden doğan zararın giderilmesini amaçlar ve iptal davasından farklı olarak rakamla ifade edilen bir talep içerir. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ekseninde yürüyen bu dosyalarda, yazılı yargılama esas olduğu için duruşma bir istisna niteliği taşır ve hazırlığı ayrı bir disiplin gerektirir.
Duruşma talebi ne zaman anlamlıdır
İdari yargıda dosya esas olarak evrak üzerinden incelenir. Duruşma, karmaşık zarar hesabının ya da olay örgüsünün yazıyla yeterince aktarılamadığı hâllerde işlevseldir. Talebin dilekçede usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir; sonradan hatırlanan bir istek olarak dile getirildiğinde çoğu zaman sonuç doğurmaz.
Dava açılmadan önceki adımlar
Tam yargı davalarında en sık karşılaşılan usul sorunu, davanın idareye başvuru aşaması atlanarak veya süresi kaçırılarak açılmasıdır. Bu nedenle şu sıralama izlenmelidir:
- Zararı doğuran işlem mi yoksa eylem mi olduğu belirlenir; ikisinin süre rejimi aynı değildir.
- Zararın öğrenildiği tarih belgeyle sabitlenir.
- Gerekli hâllerde idareye başvuru yapılır ve verilen cevap ya da cevapsız kalma durumu kayda geçirilir.
- Görevli ve yetkili mahkeme, işlemi tesis eden idarenin konumu dikkate alınarak saptanır.
Zarar kalemlerinin duruşmada anlatılabilir olması
Duruşmada etkili olan anlatım, dosyada zaten bulunan verinin sözlü tekrarı değil; kalemler arası bağın kurulmasıdır. Maddi zarar, yoksun kalınan kazanç ve manevi zarar ayrı ayrı gösterilmeli, her birinin idari işlemle nedensellik bağı tek cümleyle özetlenebilmelidir. Nedensellik bağı kurulamayan kalem, tutarı ne olursa olsun sonuç doğurmaz.
Savunmaya cevap ve ek belge disiplini
- İdarenin savunmasında ilk kez öne sürülen olgular ayrıca yanıtlanmalıdır
- Cevap süreleri kaçırıldığında ek beyan imkânı daralır
- Bilirkişi incelemesi isteniyorsa neyin tespit edileceği somut biçimde yazılmalıdır
- Yürütmenin durdurulması talebi varsa telafisi güç zarar somutlaştırılmalıdır
Karar sonrası yol haritası
Kararın tebliği ile başlayan kanun yolu süresi, dosyanın en katı takvim kalemidir. İstinaf ya da temyiz aşamasında yeni bir olgu ileri sürmek genellikle mümkün olmadığından, tüm iddia ve belgelerin ilk derece aşamasında dosyaya girmiş olması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; idari uyuşmazlıkların süre ve görev kuralları dosyanın türüne göre değişebilir. Hak kaybı yaşamamak için somut dosyanızda hukuki değerlendirme alınmasını öneririz.