İdarenin bir işlemi veya eylemi nedeniyle zarara uğrayan kişi için tam yargı davası, zararın giderilmesini isteme yoludur. Ne var ki bu davada iki noktada sık hata yapılır: uyuşmazlığın idari yargıya mı adli yargıya mı ait olduğunun yanlış saptanması ve duruşma talebinin usulüne uygun ileri sürülmemesi. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) yazılı yargılamayı esas alır; Vergi Usul Kanunu ve 6183 sayılı Kanun ise kamu alacağına ilişkin uyuşmazlıklarda özel bir çerçeve çizer.
Yargı Yolunu Belirleyen Ölçüt
Zararın idari bir işlem ya da hizmet kusurundan doğduğu hâllerde idari yargı; idarenin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği ilişkilerden veya idari nitelik taşımayan fiillerden doğan zararlarda ise adli yargı gündeme gelir. Vergi ve kamu alacağı uyuşmazlıklarında vergi mahkemesi ile idare mahkemesi arasındaki görev dağılımı ayrıca kontrol edilmelidir. Yanlış yargı düzeninde açılan dava, esasa girilmeden reddedilir ve bu süre boyunca dava açma süresi işlemeye devam eder.
Duruşma Talebi: Usulü ve Zamanı
İdari yargılamada duruşma kural değil istisnadır. Duruşma isteniyorsa bunun dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir; sonradan yapılan bir talep, davanın değerine ve aşamasına göre karşılanmayabilir. Duruşma yapılması hâlinde tarafların açıklamaları sınırlı süreyle dinlendiğinden, savunmanın yazılı dilekçelerle tamamlanmış olması ve duruşmada yalnızca kritik noktaların vurgulanması daha verimlidir.
Tazminat Talebini Somutlaştırmak
- Maddi zararın kalem kalem gösterilmesi ve her kalemin belgeyle eşleştirilmesi
- Manevi tazminat talebinin, olayın ağırlığıyla orantılı bir gerekçeye dayandırılması
- Faizin hangi tarihten itibaren istendiğinin ve dayanağının açıklanması
- İdareye yapılmış bir başvuru varsa cevabın ya da cevapsız kalmanın tarihinin gösterilmesi
- Islah ihtimalinin baştan öngörülmesi ve buna göre talep tutarının kurgulanması
Süre ve Ön Başvuru Zinciri
İdari eylemden doğan zararlarda önce idareye başvurulması gerekebilir; bu ön aşama atlandığında dava, esas incelenmeden reddedilir. Öte yandan başvurunun idarenin hangi biriminde yapıldığı da önemlidir: yetkisiz birime yapılan başvurunun ilgili birime iletilmesi zaman alır ve kişi bu süreyi kendi lehine varsayamaz. Zararın öğrenildiği an ile eylemin gerçekleştiği an farklıysa, hangisinin esas alınacağı dosyanın en kritik tartışması hâline gelir.
Yürütmenin Durdurulması Boyutu
Tam yargı davası çoğu zaman bir iptal talebiyle birlikte açılır. Bu durumda yürütmenin durdurulması istemi ayrıca gerekçelendirilmeli, telafisi güç zararın somut olgularla gösterilmesi gerekir. Genel ifadelerle yapılan talepler, dosyanın esasına ilişkin güçlü iddiaları dahi gölgeleyebilir.
Bu yazı genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır; işlemin türü, zararın kaynağı ve başvuru tarihleri sonucu değiştirebileceğinden, dava açmadan önce dosyanızın idari yargı bakımından ayrıntılı incelenmesinde yarar vardır.