İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini talebi, İYUK düzeni içinde tam yargı davası ile ileri sürülür. Bu davanın en çok gözden kaçan tarafı, dava dilekçesinden önce yapılan ya da yapılmayan ön başvurudur. Ön başvuru bir formalite değil; hem sürenin hem de zarar iddiasının ilk yazılı kaydıdır. Vergi kaynaklı uyuşmazlıklarda VUK ve 6183 sayılı Kanun uygulamaları da aynı takvimin içine yerleşir.
Ön Başvuru Dosyanın İlk Delilidir
İdareye yapılan başvuru, zararın hangi tarihte, hangi olaya bağlı olarak ve ne miktarda talep edildiğini gösterir. Sonradan mahkeme önünde miktar artırıldığında ya da olay farklı anlatıldığında, bu ilk metin karşınıza çıkar. Bu nedenle başvuru dilekçesi aceleyle değil, zarar kalemleri ayrıştırılarak yazılmalıdır. Başvurunun idare kaydına girdiğini gösteren kayıt numarası veya posta belgesi mutlaka saklanmalıdır.
İşlem mi Eylem mi: Sürenin Başlangıcı Değişir
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa süre kural olarak işlemin tebliği ile; idari eylemden doğuyorsa eylemin ve zararın öğrenilmesiyle ilişkilendirilir. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan dosyalarda, esasa hiç girilmeden süre yönünden ret kararı verilebilir. Sağlık hizmeti, altyapı çalışması veya kamu görevlisinin fiili gibi olaylarda zararın ne zaman öğrenildiği çoğu kez tartışmalıdır; rapor tarihleri ve tutanaklar bu noktada belirleyici olur.
Zararın Miktarı Nasıl Ortaya Konur
- Maddi zarar için fatura, ödeme belgesi, keşif ve ekspertiz kaydı
- Kazanç kaybı iddiasında gelir belgeleri ve dönemsel karşılaştırma
- Bedensel zararda tarihli sağlık raporları ve tedavi giderleri dizini
- Manevi talep bakımından olayın ağırlığını gösteren tutanak ve yazışmalar
Miktarı belirsiz bırakılan taleplerde, ilerleyen aşamada arttırma imkanının koşulları önceden değerlendirilmelidir. Rakamın nasıl hesaplandığını gösteren bir tablo, dilekçeye eklendiğinde iddia somutlaşır.
Cevap Verilmemesi Halinde Yol Haritası
İdarenin başvuruya süresinde cevap vermemesi de bir sonuç doğurur ve dava açma süresi bu ihtimale göre işler. Dolayısıyla başvuru yapıldıktan sonra dosya rafa kaldırılmamalı; cevap beklenen tarih ve dava açma için son gün aynı takvime işlenmelidir. Kısmi kabul içeren cevaplarda ise kabul edilen ve reddedilen kalemler ayrıştırılarak dava konusu netleştirilmelidir.
Kapanış
Yukarıdaki çerçeve geneldir; olayın türü, davalı idarenin sıfatı ve yetkili mahkeme dosyaya göre değişir. Süre kaybı bu davalarda telafisi güç sonuç doğurduğundan, elinizdeki belgelerle birlikte erken aşamada hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.