İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında, davanın esasına girilmeden önce iki teknik eşik aşılmalıdır: doğru başvuru yolunun izlenmesi ve zararın hesaplanabilir biçimde ortaya konması. Uygulamada dosyaların önemli bir kısmı esasa ilişkin tartışma yaşanmadan, bu iki eşikten birinde kaybedilir.
Ön başvuru neden bu kadar belirleyici
İYUK, idari eylemden doğan zararlarda dava açılmadan önce ilgili idareye başvurulmasını öngören bir yapı kurar. Bu başvuru yalnızca bir formalite değildir; başvurunun tarihi, kapsamı ve talebi, sonraki dava dilekçesinin sınırını belirler. Başvuruda hiç dile getirilmemiş bir zarar kalemini dava aşamasında ilk kez ileri sürmek, çoğu zaman usul tartışması yaratır.
Vergisel ve kamu alacağı boyutu
Uyuşmazlık bir vergilendirme işlemine ya da 6183 kapsamındaki takip işlemine dayanıyorsa, tam yargı talebinden önce işlemin hukuka aykırılığının tespiti gerekebilir. VUK kapsamındaki düzeltme ve şikâyet yolu ile iptal davası arasındaki tercih, hem süreyi hem de talep edilebilecek sonucu değiştirir. Bu nedenle dosyanın en başında, talebin iptal mi, tazminat mı yoksa her ikisi mi olduğu netleştirilmelidir.
Zarar delilindeki tipik boşluklar
- Zararın tek kalem olarak istenmesi, maddi ve manevi ayrımının yapılmaması
- Fiilî zarar ile yoksun kalınan kazancın ayrıştırılmaması
- İdari eylemin gerçekleştiği anı gösteren tutanak, fotoğraf veya kurum kaydının toplanmaması
- Nedensellik bağını kuran teknik değerlendirmenin hiç istenmemesi
- Başvuru dilekçesine yalnızca genel ifadelerin yazılması, kalem bazlı hesap sunulmaması
Sürecin işletilmesi
- Zararı doğuran işlem mi yoksa eylem mi olduğu belirlenir; ön başvuru gerekliliği buna göre saptanır.
- Zararın öğrenildiği an belgelenir, süre hesabı bu ana bağlanır.
- İdareye yapılan başvuruda tüm zarar kalemleri tek tek yazılır, sonradan artırım ihtimali göz önünde tutulur.
- İdarenin cevabı ya da cevapsız kalması kayda geçirilir; dava süresi bu sonuca göre işletilir.
- Dava dilekçesinde nedensellik, kusur ve zarar üçlüsü ayrı başlıklar hâlinde kurulur.
Karar sonrası aşama
İlk derece kararı aleyhe çıktığında, kanun yolu dilekçesinin gerekçeyi hedef alması gerekir. Aynı iddiaların tekrarı yerine, kararın hangi delili değerlendirmediğinin ya da hangi hukuki nitelemeyi yanlış kurduğunun gösterilmesi beklenir. Bu hazırlığın ilk derece aşamasında oluşturulmuş bir delil dosyasına dayanması şarttır.
Yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İdari yargıda süreler ve başvuru yolları uyuşmazlığın türüne göre değiştiğinden, kendi dosyanız için ayrı bir hukuki değerlendirme yaptırmanız gerekir.