İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın tazmini için açılan tam yargı davasında, dosyanın kaderi çoğu zaman dava dilekçesinden önce belirlenir. İdari Yargılama Usulü Kanunu, idari eylemlerden doğan zararlarda mahkemeye gitmeden önce idareye başvurulmasını arar; bu adımın atlanması veya geç atılması, esasa hiç girilmeden dosyanın kapanmasına yol açar.
Zararın Doğduğu An ile Öğrenme Anını Ayırmak
Tam yargı davalarında süre hesabı, zararın fiilen doğduğu tarihten değil, çoğu olayda zararın ve failin öğrenildiği tarihten yürür. İdari eylemlerde İYUK, öğrenmeden itibaren bir yıllık ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıllık bir dış sınır öngörür. Bu iki tarihi karıştırmak, en sık görülen hak kaybı sebebidir.
- Zararın ilk belirtisinin ortaya çıktığı tarih belgelendirilmelidir.
- Sağlık, ekspertiz veya bilirkişi raporlarının düzenlenme tarihleri öğrenme anını tartışmalı hâle getirebilir.
- Zararın devam eden nitelikte olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Ön Başvuru Dilekçesinin Kurgusu
İdareye yapılan başvuru, ileride açılacak davanın çerçevesini çizer. Bu nedenle dilekçede talep edilen zarar kalemleri ayrı ayrı ve rakamsal olarak gösterilmeli; maddi ve manevi zarar birbirine karıştırılmamalıdır. Başvurunun kayda giriş tarihini gösteren evrak, sürenin başlangıcını ispatlayacak tek belgedir.
Cevap, Zımni Ret ve Dava Takvimi
İdarenin başvuruya cevap vermemesi de hukuken sonuç doğuran bir davranıştır. Kanunda öngörülen sürenin sonunda talep reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi buradan işlemeye başlar. Cevabın sonradan gelmesi hâlinde sürenin yeniden canlanıp canlanmadığı ayrıca incelenmelidir; bu ayrımı gözden kaçırmak, dosyayı süre aşımına taşır.
Süre Kaçırma Riskini Azaltan Pratikler
- Tebliğ zarfı ve tebligat mazbatası dosyanın ilk sayfasına konur.
- Başvuru tarihi, cevap süresinin bitişi ve dava son günü tek takvimde işaretlenir.
- Üst makama başvuru yapılacaksa bunun süreye etkisi önceden hesaplanır.
- Zarar kalemlerinde artış ihtimaline karşı fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur.
Kapanış
Tam yargı davalarında kaybedilen davaların önemli bir bölümü esastan değil, ön başvuru ve süre yönetimindeki aksaklıklardan kaynaklanır. Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtmaya yöneliktir; her olayın tebliğ tarihi, zarar türü ve idari birim yapısı sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuya inceletmeden süre hesabına güvenmemeniz yerinde olur.