İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini istendiğinde, dosyanın kaderini belirleyen ilk soru davanın konusu değil; hangi yargı yolunda, hangi mahkemede ve hangi süre içinde açıldığıdır. Tam yargı davasında ön başvuru mekanizması hem bir imkân hem de yanlış kullanıldığında süre kaybına yol açan bir eşiktir. Aşağıda İYUK, VUK ve 6183 ekseninde bu kurgu açıklanmaktadır.
Yargı Yolu: İdari mi, Adli mi?
Zarar, idarenin kamu gücüne dayanan bir işleminden veya hizmetin kuruluş ve işleyişindeki bir aksaklıktan doğuyorsa idari yargı; idarenin özel hukuk ilişkisinden ya da kişisel kusur niteliğindeki davranışlardan doğuyorsa adli yargı gündeme gelir. Vergilendirme işlemlerinden ve 6183 kapsamındaki takip işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ise vergi mahkemesi devreye girer; ödeme emrine karşı açılacak dava ile tarhiyata karşı açılacak dava aynı dosyada karıştırılmamalıdır.
Ön Başvuru Nasıl Kurgulanır?
İdari eylemden doğan zararlarda, dava açmadan önce ilgili idareye başvurup zararın karşılanmasını istemek kural olarak aranır. Bu başvuru, hem uyuşmazlığı dava dışı çözme imkânı verir hem de dava süresinin işleyişini etkiler. Başvuru dilekçesinde şunlar bulunmalıdır:
- Eylemin tarihi ve zararın öğrenildiği an açıkça yazılmalıdır.
- Maddi ve manevi zarar kalemleri ayrı ayrı ve rakamsal olarak gösterilmelidir.
- Zararı ve nedensellik bağını gösteren belgeler ekte sunulmalıdır.
- Başvurunun idareye ulaştığı tarih kayıt altına alınmalıdır.
Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?
İdari yargıda yetki kamu düzenindendir ve taraf iradesiyle değiştirilemez. Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer, kamu görevlileriyle ilgili işlemlerde görev yeri, tam yargı davalarında ise zararı doğuran işlem veya eylemi gerçekleştiren idari birimin bulunduğu yer ölçütleri öne çıkar. Yanlış yer mahkemesinde açılan dava esasa girilmeden yetki yönünden reddedilir; dosya gönderilse dahi geçen süre dosyanın hazırlığını zorlaştırır.
Süre: En Sık Yaşanan Kayıp
İdari yargıdaki dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Süre, kural olarak yazılı bildirimin tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren işler; ön başvuru yapılmışsa idarenin cevap vermesi ya da cevap vermeyerek zımnen reddetmiş sayılması anlarına göre yeniden hesaplanır. Sürelerin adli tatil ve tebligat usulüyle ilişkisi göz ardı edildiğinde, esasında haklı olan bir talep hiç incelenmeden reddedilebilir. Bu yüzden tebligat zarfı, kayıt tarihleri ve idarenin cevap yazısı dosyanın ilk klasöründe saklanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; süre hesabı ve merci tayini somut belgelerinize göre değişebileceğinden, elinizdeki tebligat ve başvuru kayıtlarıyla birlikte profesyonel değerlendirme almanız uygun olur.