İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın tazmini için açılan tam yargı davasında, dosyanın esasına girilmeden önce iki eşik aşılmalıdır: idareye ön başvuru yapılıp yapılmadığı ve dava süresinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı.
İşlem mi Eylem mi: Ayrımın Pratik Sonucu
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa, dava işlemin tebliğinden itibaren işleyen dava açma süresi içinde doğrudan açılabilir. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa İYUK, dava açılmadan önce idareye başvurulmasını zorunlu tutar. Bu başvuru, eylemin yazılı bildirimi veya başka suretle öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde ve her halde eylem tarihinden itibaren üst sınır niteliğindeki süre dolmadan yapılmalıdır. İstek kısmen veya tamamen reddedilirse ya da idare süresinde cevap vermezse, dava açma süresi bu andan itibaren işler. Ön başvuru yapılmadan açılan davada mahkeme, dilekçeyi ilgili idareye tevdi edebilir; bu da aylarca gecikme demektir.
Süreler: Genel Kural ve İstisnalar
İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Özel kanunlarda daha kısa süreler öngörülmüş olabileceğinden, uyuşmazlığın dayandığı mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir. İşlemin iptali istemiyle birlikte tazminat isteniyorsa, iptal davasının süresi belirleyici olur.
Yetkili Mahkeme
- Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.
- Kamu görevlilerine ilişkin işlemlerde görev yeri esas alınır.
- Diğer tam yargı davalarında, zarara yol açan işlemi tesis eden veya eylemi gerçekleştiren idari birimin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
- Birden fazla idarenin sorumluluğu iddia ediliyorsa yetki, husumetin yöneltildiği idareye göre değişebilir.
Tebligat Gecikmesinin Yarattığı Kör Nokta
Ön başvuruya idarenin verdiği cevabın ilgiliye ulaşmaması, bu dosyalarda en sık yaşanan hak kaybı sebebidir. Cevap yazısı eski adrese gönderildiğinde kişi, süre çoktan işlemeye başladığı halde idareden haber beklemeye devam eder. Zımni ret süresinin dolduğu tarih ile yazılı cevabın tebliğ tarihi arasındaki fark da ayrı bir hesap hatasına açıktır. Başvuru dilekçesine güncel adres ve elektronik tebligat bilgisi yazılması, başvurunun kayıt tarihini gösteren evrakın saklanması ve zımni ret tarihinin ayrıca takvime işlenmesi gerekir.
Tazminat Talebinin Kurulması
- Zararın kalemleri (maddi zarar, kazanç kaybı, manevi zarar) ayrı ayrı gösterilir.
- İdari eylem ile zarar arasındaki illiyet bağı somut verilerle açıklanır.
- Hizmet kusuru mu kusursuz sorumluluk mu ileri sürüldüğü netleştirilir.
- Faiz başlangıç tarihi ve türü dilekçede açıkça talep edilir.
İdari yargıda usul, çoğu zaman esastan önce gelir. Zararınız yeni ortaya çıkmışsa, başvuru dilekçesini yazmadan önce süre hesabını bir hukukçuya kontrol ettirmeniz yerinde olur. Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar, somut dosya değerlendirmesi yerine geçmez.