İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi talebi, idari yargıda tam yargı davası olarak adlandırılır. İYUK bu davanın çerçevesini çizerken, vergi ilişkili uyuşmazlıklarda VUK ve kamu alacaklarının tahsiline dair 6183 sayılı Kanun devreye girer. Uygulamada davaların esasa girilmeden sonuçlanmasının başlıca sebeplerinden biri, ön başvuru aşamasının atlanması ya da sürenin tebliğ tarihine göre yanlış hesaplanmasıdır.
Ön Başvuru Neden Atlanmamalı
İdari eylemden doğan zararlarda, doğrudan dava açmak yerine önce ilgili idareye başvurulması gerekir. Bu başvuru bir formalite değildir; idarenin cevabı ya da cevapsız kalması, dava süresinin başlangıcını belirler. Başvurunun hangi idareye yapılacağı da ayrı bir dikkat noktasıdır. Yetkisiz bir birime yapılan başvuru zaman kaybı yaratır ve zararın büyümesine karşı hiçbir koruma sağlamaz.
Zararın Belgelenmesi
- Zararın doğduğu an ile öğrenildiği anın ayrı ayrı tespit edilmesi
- Maddi zarar kalemlerinin fatura, ödeme belgesi ve keşif raporu ile desteklenmesi
- Gelir kaybı iddiasında, kayba esas dönemin önceki dönemlerle karşılaştırılması
- İdari işlem ile zarar arasındaki bağın olay akışı üzerinden gösterilmesi
- Zararı azaltmak için alınan önlemlerin de kayda geçirilmesi
Tam yargı davalarında en zayıf halka genellikle nedensellik bağıdır. Zararın varlığı belgelenmiş olsa bile, bu zararın idarenin davranışından doğduğu gösterilemezse talep karşılıksız kalır. Bu nedenle belgeler yalnızca tutarı değil, olayın sırasını da anlatacak biçimde dizilmelidir.
Tebliğ Tarihi ve Süre Hesabında Sık Hatalar
İdari yargıda süreler, kural olarak işlemin ilgiliye bildirilmesiyle işlemeye başlar. Kurumsal yapılarda evrakın genel evrak biriminde beklemesi, gerçek kişilerde ise adresin güncel olmaması, sürenin farkında olunmadan tükenmesine yol açar. Bir diğer sık hata, idareye yapılan başvurunun cevabı beklenirken sürenin durduğunun varsayılmasıdır; oysa başvurunun akıbeti ile dava süresi arasındaki ilişki, her başvuru türünde aynı işlemez.
Dava Dilekçesi Öncesi Kontrol Listesi
- İşlemin ya da eylemin tarihi ile bildirim tarihi ayrı ayrı yazılır.
- Ön başvuru yapıldıysa, başvuru evrakının kayıt tarihi ve numarası dosyaya eklenir.
- Talep edilen tutar kalem kalem gösterilir; toplu bir rakamla yetinilmez.
- Yürütmenin durdurulması talebi gerekiyorsa, gerekçesi zarar riskiyle birlikte kurulur.
- Görevli ve yetkili mahkeme, işlemin türü ve idarenin bulunduğu yer birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar ve her uyuşmazlığa doğrudan uygulanamaz. İşlemin niteliği, idarenin yapısı ve zararın türü hem süreyi hem izlenecek yolu değiştirebilir; bu nedenle dava yoluna gitmeden önce dosyanıza özgü hukuki değerlendirme almanız gerekir.