İdarenin eyleminden doğan zararların tazmininde dosyaların önemli bir kısmı esasa girilmeden reddedilir. Sebep çoğu zaman aynıdır: ön başvurunun hiç yapılmamış ya da yanlış mercie yapılmış olması. İYUK, VUK ve amme alacaklarına ilişkin 6183 sayılı Kanun çerçevesindeki bu rehber, tam yargı davasında başvuru zincirini ve süre hesabını ele alır.
İşlem mi, Eylem mi? Ayrımın Süreye Etkisi
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa dava süresi işlemin tebliğine bağlanır. Zarar idarenin fiilî bir eyleminden doğuyorsa, önce ilgili idareye başvurulup talebin karşılanması istenir; başvurunun reddi veya cevapsız kalması üzerine dava süresi işlemeye başlar. Bu ayrım yapılmadan doğrudan dava açıldığında, dosya usulden dönebilir. Bu nedenle ilk tespit edilecek şey, zararın hangi idari faaliyete bağlandığıdır.
Zararın Öğrenildiği Tarihin Belgelenmesi
Eylemden doğan zararlarda takvim, zararın ve failin öğrenildiği tarihe bağlanır. Sağlık hizmetinden kaynaklanan zararlarda tanı raporu, altyapı kaynaklı zararlarda hasar tespit tutanağı, iş kazalarında ise müfettiş raporu bu tarihi belgeleyen kayıtlardır. Öğrenme tarihi belirsiz kaldığında idare, süre def'ini ilk savunmasında ileri sürer ve tartışma esasa hiç gelmez.
Başvuru Dilekçesinin Kurulması
- Muhatap idare, hizmeti fiilen yürüten birim esas alınarak belirlenir
- Zararın doğduğu olay tarih ve yer bilgisiyle anlatılır
- Maddi ve manevi tazminat kalemleri ayrı ayrı gösterilir
- Hesaplanabilir zararlar belge ve faturayla desteklenir
- Faiz başlangıcı olarak talep edilen tarih açıkça yazılır
Yürütmenin Durdurulması ve İptalle İlişki
Bir işlemin hukuka aykırılığı iptal davasıyla, bu işlemden doğan zarar ise tam yargı davasıyla giderilir. İkisi birlikte veya ayrı ayrı açılabilir. İptal kararı beklenirken tazminat süresinin kaçırılması, uygulamada sık rastlanan bir hatadır. Bu nedenle iptal davası açılırken tazminat talebinin de takvime alınması gerekir.
Sulh İmkânı ile Yargılama Arasındaki Tercih
İdarelerin belirli tutarlara kadar sulh yoluyla ödeme yapabilmesi mümkündür ve bu yol, uzun yargılamaya göre daha hızlı sonuç verebilir. Ancak sulh önerisi kabul edilirken, ödemenin hangi zarar kalemlerini kapsadığı ve ileride ortaya çıkabilecek zararların saklı tutulup tutulmadığı yazılı olmalıdır. Özellikle bedensel zararlarda tedavi süreci devam ederken imzalanan geniş kapsamlı feragat, sonradan doğan giderleri karşılıksız bırakır.
Bilgilendirme
İdari yargıda süreler kesin niteliktedir ve genellikle telafi imkânı yoktur. Zararın türü, sorumlu idare ve olayın niteliği süre hesabını değiştirdiğinden, başvuru dilekçesi hazırlanmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.