İdarenin işlem veya eyleminden zarar gören kişinin açacağı tam yargı davasında en sık karşılaşılan ret sebebi, uyuşmazlığın esası değil; ön başvuru şartının atlanması veya dosyanın adli yargıya götürülmesidir. Aşağıda İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanun ekseninde bu iki eşik ele alınmaktadır.
İşlem mi, Eylem mi? Sonucu Değiştiren Ayrım
İdari işlemden doğan zararlarda dava, işlemin tebliğinden itibaren işleyen süre içinde doğrudan açılabilir. Buna karşılık idari eylemlerden doğan zararlarda, dava açmadan önce ilgili idareye başvurulması gerekir; bu başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Eylemin ve zararın öğrenildiği tarihin belirlenmesi, hem başvuru hem dava süresinin başlangıcı bakımından belirleyicidir.
Yargı Yolunu Şaşırmamak
- İdarenin kamu gücü kullanarak yürüttüğü hizmetten doğan zararlarda kural olarak idari yargı görevlidir.
- İdarenin özel hukuk ilişkisi içinde ortaya çıkan sorumluluğu ise adli yargıda tartışılır.
- Vergi ve kamu alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda vergi mahkemesi görevlidir.
- Ödeme emrine karşı yapılacak başvurunun süresi ve mercii, genel idari dava rejiminden farklı özellikler taşır.
Vergi Dosyalarında Alternatif Kanallar
- Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma imkânları, dava yoluna gitmeden önce değerlendirilir.
- Vergi hatası niteliğindeki durumlarda düzeltme ve şikâyet yolu ayrı bir seçenek sunar.
- Uzlaşmaya gidilmesi halinde dava açma süresinin nasıl etkileneceği önceden hesaplanır.
- İhtirazi kayıtla verilen beyannamenin dava hakkı üzerindeki etkisi gözden geçirilir.
Zararı İspat Eden Dosya
Tam yargı davasında talep, soyut bir tazminat isteminden ibaret kalmamalıdır. Maddi zarar kalemleri fatura, ödeme belgesi, ekspertiz ve gelir kaybı hesabıyla; manevi zarar ise olayın yarattığı somut sonuçlarla desteklenmelidir. Zarar ile idari faaliyet arasındaki illiyet bağının hangi belgeyle kurulduğu, dilekçede açıkça gösterilmelidir. Hizmet kusuru mu kusursuz sorumluluk mu ileri sürüldüğü de ayrıca belirtilmelidir.
Yürütmenin Durdurulması ve Takvim
İdari işlemin uygulanması telafisi güç zarar doğuracaksa, yürütmenin durdurulması talebi ayrı ve gerekçeli biçimde yazılmalıdır. Genel ifadelerle yapılan talepler çoğu zaman karşılık bulmaz. Başvuru tarihi, idarenin cevap süresi, zımni ret ihtimali ve dava açma süresinin yeniden işlemeye başladığı an tek bir takvimde izlenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. İdari faaliyetin türü ve zararın doğuş biçimi izlenecek yolu değiştireceğinden, dava öncesinde bir hukukçuyla değerlendirme yapılması gerekir.