İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında sonucu belirleyen ilk unsur, çoğu zaman esasa ilişkin tartışma değil tebliğ tarihi ve doğru mercie başvurudur. Süre hesabının yanlış yapılması ya da dilekçenin adli yargıya sunulması, zararın gerçekliği hiç incelenmeden dosyanın kapanmasına yol açar.
Zararın Kaynağı Yargı Yolunu Belirler
İYUK sistemi, idari işleme dayanan zarar ile idari eyleme dayanan zararı farklı başlangıç noktalarına bağlar. İşlemden doğan zararda süre kural olarak işlemin tebliğinden itibaren işler; eylemden doğan zararda ise zararın öğrenilmesi ve idareye yapılan ön başvuru zinciri devreye girer. Vergilendirme işlemlerinde ise VUK ve 6183 sayılı Kanun'un tebliğ ve takip hükümleri ayrıca gözetilir.
Bu ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçe, doğru mahkemede bile süre yönünden reddedilebilir.
Tebligatın Usulünü Denetleyin
Tam yargı dosyalarında en çok tartışılan konu, tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığıdır. Tebliğ evrakının kime, hangi adreste ve hangi şerhle bırakıldığı, sürenin başlangıcını doğrudan etkiler.
- Tebliğ mazbatasının fotokopisi dosyanın ilk belgesi olmalıdır.
- Elektronik tebligat kullanılıyorsa sisteme düşme ve okunma tarihleri ayrı ayrı not edilmelidir.
- Muhatabın adresinde bulunmaması hâlinde uygulanan usulün mevzuata uygunluğu denetlenmelidir.
- Usulsüz tebligat iddiası varsa fiilen öğrenme tarihi belgeyle desteklenmelidir.
Ön Başvuru Basamağını Atlamamak
İdari eylemden doğan zararlarda doğrudan dava açmak yerine önce idareye başvurulması gerekir. İdarenin cevabı olumsuzsa veya kanunda öngörülen sürede cevap verilmezse dava yolu açılır. Bu basamağın atlanması, dosyanın esasa girilmeden reddedilmesi anlamına gelir. Ön başvuru dilekçesinde zararın kalemleri ve dayanağı somut biçimde gösterilmelidir; sonradan dava dilekçesinde ortaya çıkan yepyeni talepler tartışma yaratır.
Zarar Kalemlerini Hesaplanabilir Kurmak
Tam yargı davasının ayırt edici yanı, maddi ve manevi zararın miktarlandırılmasıdır. Talep yalnızca "uğranılan zarar" biçiminde yazıldığında, bilirkişi incelemesi zeminsiz kalır.
- Maddi zarar; fiili zarar ve yoksun kalınan kazanç olarak ayrıştırılır.
- Her kalem için belge kaynağı (fatura, bordro, rapor) eşleştirilir.
- Faiz talebinin türü ve başlangıç tarihi açıkça yazılır.
- Manevi zarar talebi, olayın ağırlığı ve kişisel etkileriyle gerekçelendirilir.
İptal Davasıyla İlişkiyi Kurmak
Zararın kaynağı bir idari işlemse, iptal davası ile tam yargı davasının birlikte mi yoksa ardışık mı yürütüleceği baştan kararlaştırılmalıdır. İşlemin iptali beklenmeden açılan tazminat davasında ispat yükü ağırlaşabilirken, iptal kararının kesinleşmesini beklemek de zaman kaybı doğurabilir. Bu tercih, zararın miktarına ve delil durumuna göre yapılmalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyada işlem türü, tebliğ şekli ve zararın niteliği farklı bir takvim doğurur. Dava açma süresi işlemeye başladığı için değerlendirmenin gecikmeden yapılması önem taşır.