İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi isteniyorsa, dava dilekçesinin içeriğinden önce çözülmesi gereken üç soru vardır: hangi yargı düzeni, hangi mahkeme ve hangi süre. Tam yargı dosyalarında usulden ret kararlarının önemli bölümü, bu üç sorunun sırayla yanıtlanmamasından kaynaklanır.
Sürenin Başlangıcı: İşlem mi, Eylem mi?
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa dava süresi, işlemin tebliğinden itibaren idari yargı usulünde öngörülen genel süreye tabidir. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa yol farklıdır: önce idareye başvurularak zararın karşılanması istenir; bu başvuru için eylemi ve zararı öğrenme tarihinden itibaren işleyen bir süre ile eylem tarihinden itibaren işleyen bir üst sınır birlikte gözetilir. İdareye başvurmadan doğrudan açılan dava, ön başvuru şartı yerine getirilmediği için reddedilir.
İdare Mahkemesi mi, Vergi Mahkemesi mi?
Verginin, resmin, harcın ve benzeri mali yükümlülüklerin tarh, tahakkuk ve tahsiline ilişkin uyuşmazlıklar vergi mahkemesinin, diğer idari uyuşmazlıklar ise idare mahkemesinin görev alanındadır. Bir kamu alacağının takibinden doğan zarar ile idari hizmetin kötü işlemesinden doğan zarar bu ayrımın iki yakasındadır. Görev yönünden yanlış mahkemede açılan davada dosya, görevli mahkemeye gönderilebilir; ancak bu süreç takvimi uzatır.
İdari Merci Tecavüzü: Kurtarıcı Bir Kurum
Dava açılması gereken bir konuda idareye başvurulması ya da başvurulması gereken bir konuda dava açılması hâlinde, dilekçe ilgili mercie gönderilir ve durum davacıya bildirilir. Bu düzenleme, iyi niyetle yanlış kapıya giden başvurucuyu tümüyle korumasız bırakmaz. Ancak bu güvenceye baştan güvenerek hareket etmek doğru değildir; gönderme kararının kendisi de zaman alır ve her hâlükârda üst süre sınırları işlemeye devam eder.
Zararı Kanıtlanabilir Hâle Getirmek
Tam yargı davasında talep tutarının dilekçede gösterilmesi ve zararın kalemlere ayrılması gerekir. Dosyada bulunması gereken belgeler:
- İdareye yapılan başvuru ve varsa yanıtı
- Zararın doğduğu olayı gösteren tutanak, rapor veya yazışmalar
- Maddi zararı belgeleyen fatura, ödeme ve gelir kayıtları
- Nedensellik bağını gösteren teknik değerlendirmeler
- Manevi zarar isteniyorsa buna dayanak oluşturan somut olgular
Talebin Kurgusu ve Faiz
Talep edilen tutarın hangi tarihten itibaren faiz işletileceği dilekçede açıkça belirtilmelidir; bu husus sonradan tamamlanamayabilir. Zararın miktarı yargılama sırasında netleşecekse, dava değerinin ıslah yoluyla artırılması ihtimali baştan planlanmalıdır. İptal davası ile tam yargı davasının birlikte açılabildiği hâllerde de her iki talebin ayrı ayrı ve açık biçimde yazılması gerekir.
Aktarılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır. İşlemin niteliği, öğrenme tarihi ve zararın türü sürelerin hesabını değiştirebileceğinden, dava açmadan önce dosyanın ayrıntılı incelenmesinde yarar vardır.