Bir vasiyetnamenin saklı payı zedelediği anlaşıldığında mirasçının önünde birden fazla yol vardır ve bu yolların her biri farklı bir saat işletir. Tenkis, vasiyetnamenin iptali ve tereke tespiti aynı dosyanın parçası gibi görünse de usul bakımından ayrı planlanmalıdır. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu rehber, saklı pay uyuşmazlığında zaman yönetimini ve usule aykırı işlem riskini konu alır.
Sürelerin Başladığı Ana Karar Verin
Tenkis talebinde süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği andan işlemeye başlar; ayrıca tasarrufun türüne göre işleyen daha uzun bir üst sınır bulunur. Vasiyetnamelerde bu üst sınır vasiyetnamenin açılması tarihine, diğer ölüme bağlı tasarruflarda mirasın açılmasına bağlanır. Uygulamada en sık yapılan hata, sulh hukuk mahkemesindeki vasiyetnamenin açılıp okunması işlemini bir dava sanıp beklemektir. O işlem terekeyi tespit eder, saklı pay talebini korumaz.
Tenkis mi, İptal mi, İkisi Birden mi
İptal talebi tasarrufun geçerliliğine yönelir: ehliyetsizlik, şekil eksikliği, irade sakatlığı. Tenkis ise tasarrufun geçerli olduğunu kabul edip saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. İkisi birlikte kurulacaksa kademeli talep tekniği kullanılmalı, aksi hâlde bir talebin reddi diğerini de zayıflatır. Kademelendirme dilekçede açıkça yazılmadığında mahkemenin talebi dar yorumlaması ihtimali doğar.
Usule Aykırı İşlem Riski Nerede Yoğunlaşır
- Mirasçılardan birinin taraf gösterilmemesi nedeniyle husumetin eksik kurulması
- Sağlararası kazandırmaların dosyaya hiç getirilmemesi
- Terekedeki taşınmazlar için ihtiyati tedbir talep edilmeden devrin gerçekleşmesi
- Değer tespitinin ölüm anı yerine dava tarihine göre istenmesi
- Mirasın reddi veya feragat sözleşmesinin hesaba katılmaması
Delil Sırasını Kurmak
Saklı pay hesabı bir aritmetik işlemidir ve girdileri eksikse sonuç anlamsız çıkar. Bu nedenle önce nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesiyle pay oranları sabitlenmeli, ardından tapu, banka ve ticaret sicil kayıtlarıyla terekenin aktif ve pasifi çıkarılmalıdır. Muris tarafından yapılan devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu, bedel ödendiyse kaynağının nereden geldiği ayrı bir araştırma başlığıdır. Bilirkişi incelemesi talebi, bu kayıtlar dosyaya girmeden istendiğinde çoğu kez sonuçsuz kalır.
Karar Sonrası Aşama
Tenkis kararı çoğu zaman bir hesaplama üzerinden verilir; bu hesaplamaya yönelik istinaf sebepleri, dosyaya sunulmuş rapora karşı süresinde yapılan itirazlarla hazırlanır. Rapora itiraz etmeden karar aşamasını beklemek, üst mercide ileri sürülebilecek sebepleri daraltır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Tereke yapısı, tasarrufun türü ve mirasçılar arasındaki önceki işlemler sonucu tamamen değiştirebileceğinden, somut dosyanızda hukuki destek almanız önerilir.