Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı payı zedelediğinde başvurulacak yol tenkistir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu davada esas tartışma hesap üzerinedir; ancak dosyaların önemli bir kısmı hesaba sıra gelmeden süre nedeniyle sonuçlanır. Bu nedenle tenkis planı, paylaşım tablosundan önce takvimle kurulmalıdır.
Tenkiste İşleyen İki Ayrı Süre
Kanun, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre ile her halde uygulanan on yıllık üst süreyi birlikte öngörür. On yıllık sürenin başlangıcı, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarih, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihidir. Buradaki en yaygın hata, öğrenme tarihinin belgesiz bırakılmasıdır; öğrenmeyi gösteren tebligat, tapu sorgusu veya banka kaydı dosyaya baştan konulmalıdır.
Saklı Pay Hesabının Belgesel Altyapısı
Tenkis hesabı, ölüm tarihindeki terekeye sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle yapılır. Toplanması gereken kayıtlar şunlardır:
- Mirasbırakana ait tapu kayıtları ve devir işlemlerinin dayanak belgeleri
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa ve yatırım hesabı bilgileri
- Araç, şirket payı ve ortaklık kayıtları
- Vasiyetname, miras sözleşmesi ve varsa denkleştirmeye konu ödemeler
Tenkis mi, Muvazaa mı, Denkleştirme mi
Aynı devir işlemi farklı hukuki nitelendirmelere konu olabilir. Görünürde satış olan ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan işlemler bakımından muvazaaya dayalı tapu iptali talebi gündeme gelirken, saklı payı zedeleyen gerçek bağışlarda tenkis söz konusu olur. Altsoya yapılan bazı kazandırmalarda ise denkleştirme kuralları devreye girer. Bu üç yolun karıştırılması, talebin usulden karşılıksız kalmasına yol açar; bu nedenle dava dilekçesinde terditli talep kurgusu dikkatle yapılmalıdır.
Paylaşım Davasıyla İlişkinin Kurulması
Tenkis, mirasın paylaşılması davasından bağımsız olarak açılabileceği gibi paylaşım sürecini de doğrudan etkiler. Eş zamanlı yürüyen dosyalarda bekletici mesele talebi gündeme gelebilir. İki dosyanın tarih ve numaralarının aynı izleme tablosunda tutulması, çelişkili taleplerin önüne geçer.
Usul Sıralamasında Sık Görülen Aksaklıklar
Mirasçılık belgesi alınmadan dava açılması, davalı olarak gösterilmesi gereken kazandırma lehtarlarının eksik bırakılması, dava değerinin belirlenmemesi nedeniyle harç eksikliği doğması ve bilirkişi hesabına süresi içinde itiraz edilmemesi başlıca aksaklıklardır. Taraf teşkilindeki eksiklik, davanın esasına girilmeden dosyayı geriye taşır.
Buradaki değerlendirme genel niteliktedir. Terekenin bileşimi, kazandırmaların tarihi ve mirasçı çevresi hem hesabı hem süreyi değiştirdiğinden, tenkis talebi öncesinde dosyaya özel hukuki inceleme yapılması yerinde olur.