Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü sınırsız değildir. TMK, altsoy ve eş gibi belirli mirasçılar için saklı pay güvencesi öngörür. Vasiyet yoluyla yapılan kazandırmalar bu payı zedeliyorsa devreye tenkis talebi girer; ancak bu talep kısa ve hak düşürücü nitelikte bir süreye bağlıdır. Bu rehber, saklı pay dosyasını süre ekseninde planlamayı anlatır.
Vasiyetnamenin Açılması ve İlk Adım
El yazılı, resmî veya sözlü biçimde düzenlenen vasiyetname, miras bırakanın ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere bildirilir. Bu bildirim, tenkis süresinin hesabında başlangıç noktası bakımından belirleyici olabilir. Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı iddiası ise ayrı bir dava konusudur ve tenkisten farklı sonuçlar doğurur; ikisinin kademeli olarak ileri sürülmesi çoğu dosyada uygun bir yöntemdir.
Tenkis Hesabının Mantığı
Tenkiste amaç, terekenin ölüm anındaki değerinin belirlenip saklı payların bu değere göre hesaplanmasıdır. Bu nedenle sadece vasiyete konu mal değil, miras bırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olabilen kazandırmalar da hesaba katılır. Değerlendirmede esas alınacak tarih ile malın bugünkü değeri arasındaki fark, taraflar arasındaki temel tartışma noktasını oluşturur.
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Vasiyetnamenin açılış tutanağı ve tebliğ belgeleri
- Tapu kayıtları ile taşınmazların edinim ve devir geçmişi
- Banka hesap hareketleri ve ölüm tarihindeki bakiye bilgileri
- Sağlığında yapılan devirlere ilişkin sözleşme ve ödeme belgeleri
Muris Muvazaası ile Farkı
Mirasçıdan mal kaçırma amacıyla yapılan görünürde satış işlemlerinde gündeme gelen muvazaa iddiası, tenkisten farklı bir hukuki temele dayanır ve farklı sonuçlar doğurur. Uygulamada iki talep birlikte ileri sürülebilir; ancak dayanaklarının ve delillerinin ayrı ayrı kurgulanması gerekir. Satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, alıcının ödeme gücü ve devir tarihindeki sağlık durumu bu değerlendirmede ağırlık taşır.
Usul Planlaması
HMK uyarınca delillerin dilekçeler aşamasında bildirilmesi gerektiğinden, henüz temin edilemeyen kayıtlar için müzekkere talepleri baştan yazılmalıdır. Terekeye ilişkin acil hâllerde tedbir ve tereke tespiti istenmesi, malların elden çıkarılması riskini azaltır. Yetkili mahkemenin belirlenmesinde miras bırakanın son yerleşim yeri esas alınır; yanlış yerde açılan dava zaman kaybına yol açar.
Miras dosyalarında değer hesabı ve süre başlangıcı, aile ilişkilerinin ayrıntısına göre değişir. Yukarıdaki anlatım yol gösterici bir çerçeve sunar; vasiyetnamenin size bildirildiği tarihten itibaren gecikmeden hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.