Ayıplı mal şikâyetlerinde iki soru dosyanın kaderini belirler: başvuru hangi mercie yapılacak ve ayıbın varlığı nasıl ispatlanacak. Yanlış mercie yapılan başvuru zaman kaybettirir, eksik delil ise haklı bir talebi ispatsız bırakır. Bu rehber, tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınır mantığını ve delil dosyasının kurulma sırasını ele alıyor.
Mercii Belirleyen Şey Parasal Sınırdır
Tüketici uyuşmazlıklarında talebin tutarı, uyuşmazlığın tüketici hakem heyetinde mi yoksa tüketici mahkemesinde mi görüleceğini belirler. Bu sınırlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden, başvurunun yapılacağı tarihte yürürlükte olan tutarın kontrol edilmesi gerekir. Sınırın altında kalan uyuşmazlıkta doğrudan mahkemeye gidilmesi dava şartı tartışmasını doğurur; sınırın üzerindeki talebin heyete taşınması ise görevsizlikle sonuçlanır.
Ayıbın Varlığını Kim İspatlar
Tüketici mevzuatı, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu yönünde bir karine öngörür. Bu karine tüketicinin ispat yükünü hafifletir; malın niteliğine veya ayıbın türüne aykırı düşmedikçe, aksini gösterme yükü satıcıdadır. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ise sorunun kullanım hatasından değil üründen kaynaklandığının teknik olarak ortaya konulması beklenir.
Delil Dosyasının Kurulma Sırası
- Fatura, sipariş kaydı ve teslim belgesi bir arada toplanır.
- Ayıbın görünür hâli tarihli fotoğraf ve video ile kayda alınır.
- Satıcıya veya yetkili servise yapılan bildirim yazılı kanaldan yapılır.
- Servis giriş formları, arıza kayıtları ve verilen cevaplar saklanır.
- Teknik tartışma varsa dava öncesinde delil tespiti yoluna gidilir.
Seçimlik Hak ve Zamanaşımı Dengesi
Tüketicinin sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim şeklindeki seçimlik hakları aynı anda değil sıra ile kullanılır ve yapılan tercih dilekçeye yansıtılır. Kanunda öngörülen genel zamanaşımı süresi mallar bakımından iki yıl olup, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda daha uzun süre uygulanır. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz; bu istisna, geç fark edilen gizli ayıplarda dosyanın tek dayanağı olabilir.
Başvuruda En Sık Yapılan Hata
Uygulamada en sık görülen sorun, talebin tutar olarak belirtilmemesi ve hangi seçimlik hakkın kullanıldığının yazılmamasıdır. Bu iki eksik, başvurunun belirsiz sayılmasına yol açabilir. Bildirimlerin telefonla yapılıp kayıt bırakmaması da ispat açısından benzer bir boşluk yaratır.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. Ürün türü, satış kanalı ve ayıbın ortaya çıkış zamanı sonucu değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde dosyanın uzman bir gözle değerlendirilmesi faydalı olacaktır.